Τα έχουμε πει πολλάκις από αυτή τη… γωνιά ενημέρωσης για τη σχέση των δημοσιογράφων με την εξουσία, επανερχόμαστε, μετά από γεγονότα που είχαμε τις τελευταίες εβδομάδες τόσο στη κεντρική… σκηνή όσο και στα μέρη μας!
Θα σας μεταφέρουμε και θέσεις που μας εκφράζουν από άλλα Μέσα και συναδέλφους, με ρεπορτάζ και απόψεις που έχουν ειδικό βάρος. Θα σας μεταφέρουμε το πώς… παίζεται το «παιχνίδι» με την άσκηση πιέσεων ειδικά στην Περιφέρεια. Εκεί όπου έχουμε δει δημοσιογράφους και εκδότες να σύρονται ακόμα και στα αστυνομικά τμήματα. Εσείς τι πιστεύετε; Υπάρχουν κάποιοι που θέλουν να λειτουργεί ένας μηχανισμός «φίμωσης»;
Εμείς δεν έχουμε «χρώματα» σε όσα μεταφέρουμε είτε ως είδηση, είτε ως σχόλιο πάντα μέσα από ρεπορτάζ και το μήνυμά μας είναι ξεκάθαρο: «Ο δημοσιογράφος παρουσιάζει στοιχεία χωρίς να μεροληπτεί, ρωτάει επίμονα, ελέγχει και η εξουσία απαντάει, όχι με απειλές. Εάν κάποιος νομίζει ότι θίγεται, έχουν προβλεφθεί οι αρμόδιοι δρόμοι που πρέπει να ακολουθήσει. Όποιοι ασκούν κριτική δεν είναι αντιπολίτευση, αυτή η διαδικασία είναι μέρος της Δημοκρατίας»…
Εμείς δεν είμαστε με τη δημοσιογραφία που δεν στριμώχνει για να μη θεωρηθεί αγενής, που δεν επιμένει για να μη χαθεί η πρόσβαση, που δεν ενοχλεί για να μη χαλάσει η επόμενη πρόσκληση! Κάποιοι μας έβγαλαν, άλλωστε, και από τη λίστα ενημέρωσης των δελτίων Τύπου, αλλά εμείς μόνο ως τίτλο «τιμής» το λαμβάνουμε αυτό!
Και προσέξτε κάτι. Όπως ανέφερε το «dnews.gr», σε σχετικό θέμα, στην 1η έκθεση των «Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα» για την Ελευθερία του Τύπου το 2002, τον δείκτη που αξιολογεί 180 χώρες, η Ελλάδα είχε βρεθεί στην 28η θέση. Μετά από 10 χρόνια από την 1η έκθεση το 2012, η δίνη της οικονομικής κρίσης επηρέασε καίρια την Ελευθερία του Τύπου και η χώρα μας βυθίστηκε στην 84η θέση. Ακόμα πιο κάτω βρεθήκαμε με το πέρας ακόμα 10 ετών, το 2022, με τη χώρα εκτός μνημονίων, ο Τύπος παραμένει ασθενής, η Ελλάδα «κατέκτησε» την 108η θέση και βρίσκεται σταθερά – και το 2025 – στην τελευταία θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πιο χαμηλά από τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Ουγγαρία.
Το αποτέλεσμα του περιορισμού της Ελευθερίας του Τύπου, είναι ενδεχομένως ορατό σε μεγάλη μερίδα των τηλεθεατών, ακροατών ή αναγνωστών. Αυτό που έχει σημασία να αποτυπωθεί είναι η λειτουργία ενός μηχανισμού άσκησης πιέσεων, ο οποίος γίνεται ευκολότερα κατανοητός στα Μέσα που δραστηριοποιούνται στην Περιφέρεια.
«Δεν είμαστε το γραφείο Τύπου κανενός»
Ας αναφέρουμε μερικά βασικά μαθήματα δημοσιογραφίας γιατί μερικοί φαίνεται ότι έχουν ασθενή μνήμη, όπως τα έγραψε και ο «Dimitris Soultas» στο Facebook, μετά και από συνέβησαν στη Χίο με το Λιμενικό Σώμα και τους μετανάστες που έχασαν τις ζωές τους, χωρίς να είμαστε σε περίοδο πολέμου:
Δουλειά των δημοσιογράφων δεν είναι να μοιράζουν συγχαρητήρια στις Αρχές, αλλά να τις ελέγχουν. Η ανακοίνωση μίας Αρχής για ένα συμβάν, πόσο μάλλον για ένα στο οποίο χάθηκαν ανθρώπινες ζωές, δεν είναι η αλήθεια, είναι η εκδοχή της Αρχής. Στη Χίο το Λιμενικό εμπλέκεται σε μία υπόθεση όπου έχουμε νεκρούς. Το επιχείρημα «το Λιμενικό φυλάει τα σύνορα» δεν είναι επιχείρημα δημοσιογράφου. Με αυτή την έννοια καμία Αρχή και κανένα Σώμα δεν έχει ποτέ ευθύνη για τίποτα, γιατί φυλάει τα σύνορα, μας προστατεύει, διακινδυνεύει κλπ κλπ.
Δεν έχει καμία σημασία ποια είναι θεωρητικά η αποστολή ενός Σώματος. Σημασία έχουν μόνο τα πραγματικά γεγονότα και αυτά διερευνά ένας δημοσιογράφος. Δεν είμαστε το γραφείο Τύπου κανενός. Οι ειδήσεις βγαίνουν από το ρεπορτάζ, από τις μαρτυρίες, από έγγραφα, από βίντεο ή ηχητικά αν υπάρχουν, όχι από μία Αρχή, μέλη της οποίας εμπλέκονται σε ένα περιστατικό το οποίο ερευνάται.
Το «χαρωπά τα δυο μου χέρια τα χτυπώ» γράφτηκε για παιδιά προσχολικής ηλικίας, όχι για δημοσιογράφους.
Δεν είμαστε τυχαία στον… πάτο της Ευρώπης
Ας δούμε τι αναφέρει το σχετικό θέμα που φιλοξένησε το «dnews.gr» σχετικά με την ελευθερία του Τύπου και την κατάσταση στην Ελλάδα και ειδικότερα στην Περιφέρεια, με χαρακτηριστικά παραδείγματα από διάφορες περιοχές της επαρχίας:
Ο παγκόσμιος δείκτης Ελευθερίας του Τύπου, διαμορφώνεται με βάση ποιοτικά και ποσοτικά δεδομένα, αξιολογώντας πέντε παράγοντες:
Το πολιτικό πλαίσιο, την υποστήριξη ή την πίεση που ασκείται από πολιτικούς φορείς. Το νομικό πλαίσιο, το νομικό οπλοστάσιο για την προστασία της Ελευθερίας του Τύπου. Το Οικονομικό πλαίσιο, τις πιέσεις από οικονομικούς παράγοντες (διαφήμιση και ιδιοκτησία). Το κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο, τη στάση της κοινωνίας απέναντι στο φαινόμενο και την Ασφάλεια των δημοσιογράφων, την δυνατότητα να κάνουν τη δουλειά τους χωρίς να απειλούνται.
Η συγκεκριμένη αξιολόγηση έχει αμφισβητηθεί από την κυβέρνηση και κάποιους δημοσιογράφους οι οποίοι υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει θέμα Ελευθερίας του Τύπου στην Ελλάδα, γιατί ακούγονται όλες οι απόψεις. Αν και δεν ακούγονται όλες οι απόψεις και με την ίδια ένταση, αυτό το επιχείρημα δεν σχετίζεται με τους περιορισμούς στην Ελευθερία του Τύπου και χρησιμοποιείται περισσότερο για να θολώσει την εικόνα.
«Ελευθερία του Τύπου δεν είναι να υπάρχουν Μέσα και δημοσιογράφοι με διαφορετική αντίληψη», επισημαίνει μιλώντας στο «Dnews», ο Γιώργος Πλειός, καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ του ΕΚΠΑ και συνεχίζει: «Ελευθερία του Τύπου είναι να μπορούν οι δημοσιογράφοι να κάνουν απρόσκοπτα τη δουλειά τους. Να μπορούν να ελέγχουν σοβαρές ή λιγότερο σοβαρές υποθέσεις χωρίς να παρεμποδίζονται, χωρίς να πατρονάρονται, χωρίς φόβο».
Η Ελευθερία του Τύπου αξιολογείται και από τον Ευρωπαϊκό μηχανισμό, «Mapping Media Freedom», ο οποίος εντοπίζει πραγματικά περιστατικά στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στις υποψήφιες προς ένταξη.
Ο οργανισμός καταγράφει περιστατικά που σχετίζονται με μορφές παραβίασης της Ελευθερίας του Τύπου όπως: δολοφονίες δημοσιογράφων, συλλήψεις και προσαγωγές, ανάκριση, εκφοβισμός, απειλητικά τηλεφωνήματα, αγωγές και μηνύσεις, καταστροφή περιουσιακών στοιχείων, δυσφήμιση, απολύσεις, παρεμπόδιση πρόσβασης στα γεγονότα. Εστιάζει στον αποκλεισμό των δημοσιογράφων από την ενημέρωση, τη δυνατότητά τους να θέτουν ερωτήσεις, αλλά και την ατιμωρησία ή την στοχοποίηση, μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος και την αυτολογοκρισία.
Όλες οι παραπάνω παραβιάσεις απαντώνται στη χώρα μας και όχι μόνο μία φορά, τονίζει ο κ. Πλειός. «Οι επιθέσεις και οι μηνύσεις κατά δημοσιογράφων, η απόκρυψη πληροφοριών, είναι μια εκτεταμένη πρακτική στην Ελλάδα. Υπάρχει νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο όμως καταστρατηγείται», επισημαίνει ο καθηγητής. Το αποτέλεσμα του περιορισμού της Ελευθερίας του Τύπου, είναι ενδεχομένως ορατό σε μεγάλη μερίδα των τηλεθεατών, ακροατών ή αναγνωστών. Αυτό που έχει σημασία να αποτυπωθεί είναι η λειτουργία ενός μηχανισμού άσκησης πιέσεων, ο οποίος γίνεται ευκολότερα κατανοητός στα Μέσα που δραστηριοποιούνται στην Περιφέρεια.
Οι δημοσιογράφοι στην ελληνική περιφέρεια – που σε αρκετές περιπτώσεις ταυτίζονται με τη μικρή ιδιοκτησία – βιώνουν έντονα τακτικές οικονομικού στραγγαλισμού. Η συντακτική και πολιτική ανεξαρτησία είναι πιο ευάλωτη, καθώς η πρόσβαση σε οικονομική στήριξη πολλές φορές εξαρτάται από το βαθμό ενσωμάτωσης στους παραδοσιακούς μηχανισμούς εξουσίας.
Η κατανομή της κρατικής διαφήμισης, ιδίως τα τελευταία χρόνια, σπάνια βασίζεται σε αντικειμενικά κριτήρια. Σύμφωνα με γνώστες των διαδικασιών, «κάτω από τα ραντάρ» κινείται και η κατανομή κονδυλίων μέσω δράσεων προβολής ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Δήμοι, Περιφέρειες, Πανεπιστήμια και άλλοι φορείς διαχειρίζονται σημαντικά ποσά για επικοινωνιακές δράσεις – αυξημένα μάλιστα σε διασυνοριακές περιοχές – τα οποία συχνά καταλήγουν σε ελάχιστα ΜΜΕ ή και σε κανένα, υπό ένα εξαιρετικά αδιαφανές καθεστώς συναλλαγής και αμφίβολων παραδοτέων.
Οι πιέσεις μέσω SLAPPs είναι περισσότερο επώδυνες στην επαρχία. Οι αυτουργοί οχυρώνονται πίσω από τη δυνατότητα ευάριθμων νομικών ομάδων – συχνά χρηματοδοτούμενων με δημόσιους πόρους – που στοχοποιούν και εξαντλούν μικρές ανεξάρτητες φωνές με προδήλως αβάσιμες, υπερβολικές και επαναλαμβανόμενες ποινικές και αστικές αξιώσεις.
Εκφοβισμός και χρήση φυσικής βίας
Το βράδυ της 22ας Ιανουαρίου, ο Δημήτρης Καρεκλίδης, δημοσιογράφος και εκδότης της Εφημερίδας «Μαγνησία» στον Βόλο, δέχθηκε επίθεση από δύο άτομα την ώρα που πλησίαζε στο σπίτι του. Οι δράστες με καλυμμένα τα πρόσωπά τους, τον αιφνιδίασαν, τον έριξαν στο οδόστρωμα και τον χτύπησαν στο πρόσωπο.
Όπως τονίζει ο Δημήτρης Καρεκλίδης, «θα περίμενε κανείς ότι η πληθώρα των Μέσων Ενημέρωσης θα εξασφάλιζε ένα ικανοποιητικό επίπεδο πλουραλισμού. Ωστόσο, τα συστήματα εξουσίας, όταν ενοχλούνται από την κριτική ενός δημοσιογράφου ή ενός Μέσου, είναι διατεθειμένα να χρησιμοποιήσουν κάθε εργαλείο και μέθοδο για να τα χειραγωγήσουν».
Τα τελευταία δέκα χρόνια, όπως συμπληρώνει ο Δημήτρης Καρεκλίδης, η καθημερινότητά του διαμορφώνεται με βάση τις παραστάσεις σε ποινικά και αστικά δικαστήρια. «Τόσο για να διεκδικήσω αυτά που δικαιούμαι ηθικά και οικονομικά, όσο και για να αντικρούσω καταχρηστικές και αβάσιμες μηνύσεις και αγωγές από ένα σύστημα με ισχυρούς οικονομικούς πόρους και επιρροή σε πολλαπλά επίπεδα. Αυτό που έγινε ευρέως γνωστό ως μέθοδος για τη φίμωση των ΜΜΕ τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα (SLAPP), το βιώνω από το 2014, οπότε και εκλέχθηκε στη θέση του Δημάρχου Βόλου ο Αχιλλέας Μπέος. Η άσκηση αναρίθμητων αγωγών και μηνύσεων σε βάρος μου από τη δημοτική αρχή, ήταν η βασική μέθοδος για την επιβολή σιωπητηρίου, χωρίς ωστόσο να αποδώσει τα αναμενόμενα. Η προσπάθεια εκφοβισμού και φίμωσης δεν εξαντλείται στις μηνύσεις. Ο αποκλεισμός της εφημερίδας «Μαγνησία» από τις υποχρεωτικές κρατικές δημοσιεύσεις του Δήμου Βόλου, για διάστημα δύο περίπου ετών, αποτέλεσε μέσο οικονομικού εκβιασμού, προκειμένου η ιδιοκτησία της εφημερίδας να υποταχθεί στις επιθυμίες της Δημοτικής Αρχής», τονίζει ο Δημήτρης Καρεκλίδης.
Αν και η εφημερίδα κέρδισε τη δικαστική διαμάχη για την δημοσίευση των υποχρεωτικών δημοσιεύσεων, παραμένει αποκλεισμένη από όλες τις άλλες, επισημαίνει ο Δημήτρης Καρεκλίδης. «Με αυτό τον τρόπο δίνεται και το κατάλληλο μήνυμα στα υπόλοιπα ΜΜΕ, ότι οποιαδήποτε παρέκκλιση από τη "γραμμή" που επιβάλλει η Δημοτική Αρχή, αποτελεί λόγο εξαίρεσης από τα διαφημιστικά κονδύλια», προσθέτει και τονίζει ότι οι πιέσεις στρέφονται και προς τις επιχειρήσεις, προκειμένου να μην διαφημίζονται στην εφημερίδα, εντείνοντας τον οικονομικό στραγγαλισμό.
Οι μηνύσεις στελεχών δημοτικών αρχών, πολλές φορές ξεπερνάει τα όρια της λογικής. Ο Πέτρος Σμιξιώτης, ιδιοκτήτης της ιστοσελίδας, «oladeka.gr» στην Καστοριά, δέχθηκε μήνυση από αντιδήμαρχο, επειδή περιέγραψε ένα επεισοδιακό δημοτικό συμβούλιο. Δέχθηκε δεύτερη μήνυση γιατί φιλοξένησε δηλώσεις προσώπου που δεν άρεσαν σε δήμαρχο. Όπως τονίζει ο ίδιος και στις δύο περιπτώσεις συνελήφθη, με ότι επίδραση μπορεί να έχει μία τέτοια διαδικασία στην καθημερινότητά του, αλλά και στη δυνατότητά του λειτουργεί απρόσκοπτα την ιστοσελίδα.
Η πλήρης ανάπτυξη της μεθοδολογίας – Η περίπτωση της Μυτιλήνης
Ο Κυριάκος Κορτέσης, πρόεδρος Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Πελοποννήσου Ηπείρου Νήσων, μιλώντας στο «Dnews» τονίζει ότι «υπάρχουν φαινόμενα παρεμπόδισης και σε κάποιες περιπτώσεις είναι έντονα, όπως στην περίπτωση της Μυτιλήνης, όπου συνάδελφοί μας έχουν δεχθεί κάθε είδους επιθέσεις, ακόμη και σωματικές». Ο κ. Κορτέσης επισημαίνει ότι σοβαρά προβλήματα με μηνύσεις από πρώην υπουργό παρατηρήθηκαν σε μέσο της Κρήτης και τονίζει ότι «όπου εμφανίζονται παρόμοια περιστατικά η Ένωση προστρέχει με βασική κατευθυντήρια γραμμή ότι ουδείς έχει το δικαίωμα να εκφοβίζει δημοσιογράφους».
Η περίπτωση της Μυτιλήνης, της ηλεκτρονικής εφημερίδας «stonisi.gr», ενός δημοσιογραφικού συνεταιρισμού επαγγελματιών δημοσιογράφων, όντως αποτελεί ίσως το πλέον χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η ηλεκτρονική εφημερίδα ιδρύθηκε το 2019 και όπως επισημαίνει ο Θράσος Αβραάμ, δημοσιογράφος και από τα ιδρυτικά μέλη, «από την πρώτη στιγμή της λειτουργίας του, το μέσο βρέθηκε αντιμέτωπο με αλλεπάλληλες προσπάθειες φίμωσης».
Οι συντάκτες της ιστοσελίδας, σε αντίθεση με την κυρίαρχη λογική, δημοσίευαν αποκαλυπτικά ρεπορτάζ για το προσφυγικό, τη δράση ακροδεξιών ομάδων, τη ρητορική μίσους, τις κοινωνικές και πολιτικές προεκτάσεις τους στο νησί, με αποτέλεσμα να στοχοποιηθούν. Η δουλειά και η καθημερινότητά τους έγινε δύσκολη και χωρίς να το επιθυμούν έγιναν το παράδειγμα για τον τρόπο λειτουργίας ενός ευρύτερου συστήματος άσκησης πιέσεων και περιορισμού της Ελευθερίας του Τύπου.
Όπως περιγράφει ο Θράσος Αβραάμ, δέχθηκαν μηνύσεις από ακροδεξιούς και ο ίδιος συνελήφθη στα γραφεία της έκδοσης, προκειμένου όπως τονίζει να ανακοπεί η δημοσιογραφική έρευνα. Οι επιθέσεις κλιμακώθηκαν και πήραν πιο ωμή μορφή. Οι δημοσιογράφοι έγιναν στόχος προπηλακισμών και φυσικών επιθέσεων, την ώρα που κάλυπταν γεγονότα. Είναι χαρακτηριστική η επίθεση που δέχτηκε η Ανθή Παζιάνου, από ακροδεξιούς, όταν επιχείρησε να προσεγγίσει τον χώρο του καταυλισμού της Μόριας για δημοσιογραφική έρευνα.
Οι επιθέσεις στο διαδίκτυο με ύβρεις και απειλές ενισχύθηκαν αλλά όπως τονίζει ο Θράσος Αβραάμ, «παράλληλα με τις εξωθεσμικές πιέσεις, εμφανίστηκαν και θεσμικές μορφές πίεσης». Οι δημοσιογράφοι άρχισαν να λαμβάνουν εξώδικα για τα «ενοχλητικά» ρεπορτάζ και αποκλείστηκαν από την ενημέρωση με αποκορύφωμα την απομάκρυνση ρεπόρτερ από συνέντευξη Τύπου επειδή, «τα ρεπορτάζ του μέσου δεν ήταν αρεστά στον Δήμαρχο».
Ο αποκλεισμός είναι συνηθισμένη πρακτική των διοικήσεων, κάτι που όπως συμπληρώνει ο Θράσος Αβραάμ, συνεχίζεται απρόσκοπτα και σήμερα με το Δήμο Δυτικής Λέσβου. Στελέχη της διοίκησης ακόμη και αντιδήμαρχοι προχωρούν σε «δημόσιες επιθέσεις και απαξιωτικά σχόλια στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Σε μία χαρακτηριστική περίπτωση, μέλος της δημοτικής αρχής έφτασε στο σημείο να ζητήσει «κρεμάλες για τους δημοσιογράφους», προσθέτει ο Θράσος Αβραάμ.
Σε ένα τέτοιο περιβάλλον ο αποκλεισμός από την κρατική και θεσμική διαφήμιση, τη διαφημιστική προβολή ακόμη και των Πολιτιστικών εκδηλώσεων του Δήμου Μυτιλήνης όπως συνέβη την περίοδο 2019-2023, θεωρείται αυτονόητος. «Την ίδια στιγμή, άλλα τοπικά μέσα απολάμβαναν συστηματική προβολή και χρηματοδότηση, ακόμη και για έργα ή υποδομές εκτός περιοχής όπως π.χ. διαφήμιση για το Μετρό του Πειραιά!», προσθέτει ο Θράσος Αβραάμ.
Οι πιέσεις που ασκούνται στην ηλεκτρονική εφημερίδα, αποτυπώνουν ένα σταθερό μοτίβο και αποκαλύπτουν έναν μηχανισμό περιορισμού της Ελευθεροτυπίας. Πρώτα έρχεται ο αποκλεισμός από την πληροφορία, μετά η οικονομική πίεση, ακολουθούν οι μηνύσεις και τα εξώδικα, οι απειλές και η διαδικτυακή στοχοποίηση και, σε ορισμένες περιπτώσεις η φυσική βία.
Η περίπτωση του stonisi.gr δείχνει ότι η ελευθερία του Τύπου δεν απειλείται μόνο από θεσμικές απαγορεύσεις, αλλά και από ένα σύνολο πρακτικών που επιχειρούν να κάνουν την ανεξάρτητη ενημέρωση οικονομικά, νομικά και ψυχολογικά ασύμφορη. Και τελικά, η υπεράσπισή της δεν αφορά μόνο τους δημοσιογράφους. Αφορά το δικαίωμα της κοινωνίας να γνωρίζει, να κρίνει και να συμμετέχει με ενημέρωση και όχι με φόβο, τονίζει ο Θράσος Αβραάμ.
«Η Δημοκρατία είναι μισή…»
Η Ελευθερία του Τύπου, δεν αφορά μόνο κάποιους δημοσιογράφους ή ΜΜΕ. Αφορά την ποιότητα της δημοκρατίας και, στη χώρα μας, όπως τονίζει ο Γιώργος Πλειός, «η Δημοκρατία είναι μισή». «Στην Ελλάδα το κόμμα που κερδίζει 151 έδρες γίνεται το κόμμα του "πάρτα όλα". Παίρνει στα χέρια του τον έλεγχο της Δικαιοσύνης, μπορεί να περάσει όποιο νομοσχέδιο θέλει, εκλέγει Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ελέγχει το ΕΣΡ, την ηγεσία του Στρατού, της Αστυνομίας κλπ. αυτό δεν είναι δημοκρατία, είναι μισή δημοκρατία», τονίζει ο κ. Πλειός.
Η αντίληψη ότι η δημοκρατία είναι υγιής επειδή γίνονται κάθε τέσσερα χρόνια εκλογές είναι επίσης παραπλανητική. «Φυσικά οι εκλογές έχουν σημασία, δεν υπάρχει δημοκρατία χωρίς συμμετοχή, όμως δεν είναι οι εκλογές που καθορίζουν την ποιότητα της δημοκρατίας, είναι ο σεβασμός των Δικαιωμάτων, ατομικών, πολιτικών και κοινωνικών» αναφέρει ο κ. Πλειός και προσθέτει ότι «ο έλεγχος των ΜΜΕ και κυρίως η απουσία αντιμετώπισης των παραβιάσεων του Τύπου, είναι ένα βασικό όργανο με το οποίο συντηρείται ο πολιτικός έλεγχος του κοινωνικού συστήματος»...
Όταν η εξουσία φοβάται τις ερωτήσεις, απειλεί τη Δημοκρατία
Στις 9 Φεβρουαρίου 2026 ο «Παρατηρητής» στις Σέρρες είχε γράψει με την υπογραφή του «Παρατηρητικού» ότι «Όταν η εξουσία φοβάται τις ερωτήσεις, απειλεί τη Δημοκρατία»:
«Σε μια ώριμη και λειτουργική Δημοκρατία, η σχέση εξουσίας και δημοσιογραφίας είναι σαφής: οι δημοσιογράφοι ρωτούν και η εξουσία απαντά. Όταν όμως η εξουσία επιλέγει να απαντά με απειλές, τότε το πρόβλημα παύει να είναι επικοινωνιακό. Γίνεται βαθιά θεσμικό.
Η δημόσια απειλή μήνυσης προς τον δημοσιογράφο Χρήστο Αβραμίδη από τον κυβερνητικό εκπρόσωπο, επειδή τόλμησε να θέσει ερωτήματα για το δυστύχημα στη Χίο, δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως ένα στιγμιαίο ολίσθημα. Αποκαλύπτει μια πολιτική κουλτούρα που αντιλαμβάνεται τον έλεγχο ως εχθρική πράξη και τη δημοσιογραφική διερεύνηση ως απειλή προς την εξουσία.
Και όμως, ο δημοσιογραφικός έλεγχος δεν είναι πράξη αντιπολίτευσης. Είναι πράξη Δημοκρατίας.
Η εικόνα που καταγράφεται διεθνώς δεν αφήνει περιθώρια αυταπατών. Η Ελλάδα βρίσκεται στην 89η θέση παγκοσμίως στην ελευθερία του Τύπου, σύμφωνα με τους Reporters Without Borders. Πρόκειται για μια κατάταξη που δεν αποτελεί συγκυριακό στατιστικό στοιχείο, αλλά αντανάκλαση μιας διαρκούς υποχώρησης θεσμικών εγγυήσεων και δημοκρατικών αντανακλαστικών.
Στον πυρήνα αυτής της υποχώρησης βρίσκονται οι αγωγές SLAPP ,οι στρατηγικές αγωγές εκφοβισμού που δεν στοχεύουν στη δικαστική δικαίωση, αλλά στη φίμωση. Πρόκειται για πρακτικές που επιδιώκουν να εξαντλήσουν οικονομικά και επαγγελματικά τους δημοσιογράφους, να τους φθείρουν ψυχολογικά και, τελικά, να τους αποτρέψουν από το να ασκούν το λειτούργημά τους.
Η δημόσια απειλή δικαστικής δίωξης σε ζωντανή μετάδοση δεν αποτελεί απλώς μια πολιτική υπερβολή. Αποτελεί επικίνδυνο μήνυμα προς ολόκληρο τον δημοσιογραφικό κόσμο: «ρωτήστε λιγότερο, ερευνήστε λιγότερο, σιωπήστε περισσότερο».
Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο, ωστόσο, είναι η βαθιά θεσμική αντίφαση που αναδύεται. Το ίδιο κυβερνητικό πρόσωπο που υιοθετεί τη ρητορική του εκφοβισμού καλείται να παρουσιάσει το προσεχές διάστημα το νομοθετικό πλαίσιο για την αντιμετώπιση των SLAPP στην Ελλάδα.
Η αντίφαση δεν είναι απλώς πολιτική. Είναι ηθική και θεσμική. Διότι δεν μπορεί να οικοδομηθεί κουλτούρα προστασίας της δημοσιογραφίας από εκείνους που επιλέγουν να τη στοχοποιούν.
Η Δημοκρατία δεν αποδυναμώνεται μόνο από μεγάλες θεσμικές εκτροπές. Διαβρώνεται καθημερινά, όταν η εξουσία συνηθίζει να μην λογοδοτεί και η κοινωνία συνηθίζει να μην απαιτεί απαντήσεις. Όταν η ενημέρωση μετατρέπεται σε διαχειριζόμενο προϊόν και η δημοσιογραφία περιορίζεται στον ρόλο του παθητικού αναμεταδότη.
Η ελευθερία του Τύπου δεν αποτελεί επαγγελματικό προνόμιο των δημοσιογράφων. Αποτελεί θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα. Είναι η εγγύηση ότι η εξουσία θα ελέγχεται, ότι η αλήθεια θα αναζητείται και ότι η κοινωνία θα γνωρίζει.
Γιατί η ιστορία έχει αποδείξει πως όταν φιμώνεται η ενημέρωση, φιμώνεται σταδιακά και η ίδια η κοινωνία.
Και η εξίσωση παραμένει αμείλικτη:
Χωρίς ελεύθερη ενημέρωση δεν υπάρχει λογοδοσία. Χωρίς λογοδοσία δεν υπάρχει δικαιοσύνη. Και χωρίς δικαιοσύνη, η Δημοκρατία μετατρέπεται σε θεσμικό περίβλημα χωρίς ουσία».
Η συνέντευξη που δεν πόνεσε κανέναν (ούτε την εξουσία)
Κάποιοι ονειρεύεστε τον ρόλο της δημοσιογραφίας με το παρακάτω… προσωπείο.
Όπως σχολίασε ο «Παρατηρητής» την παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη τον περασμένο Ιανουάριο στον «ALPHA TV». Με τον Νίκο Μάνεση δεν έχουμε κάτι, απλά… δανειζόμαστε αυτό το τόσο παραστατικό σχόλιο, για να σας παρουσιάσουμε το πώς νομίζουν κάποιοι – μαζί και οι οπαδοί τους – ότι είναι η… κανονικότητα:
Η σημερινή συνέντευξη του Κυριάκου Μητσοτάκη στον Νίκο Μάνεση ήταν ένα μικρό διαμάντι σύγχρονης τηλεοπτικής δημοσιογραφίας. Όχι γιατί έβγαλε είδηση. Αλλά γιατί απέδειξε, για ακόμη μία φορά, πώς μπορείς να φιλοξενείς την εξουσία χωρίς να της χαλάς το πρωινό.
Το σκηνικό γνώριμο: άνετος καναπές, χαλαρό ύφος, κλίμα «να τα πούμε σαν άνθρωποι». Και πράγματι, τα είπαν. Για όλα όσα δεν ενοχλούν. Για όσα δεν πιέζουν. Για όσα δεν απαιτούν απαντήσεις με ρήματα και υποκείμενα.
Η συνέντευξη κύλησε όπως ένα καλοσερβιρισμένο brunch. Τίποτα βαρύ, τίποτα που να κάθεται στο στομάχι. Αν υπήρχε θερμόμετρο δημοσιογραφικής πίεσης, θα έγραφε «χλιαρό, κατάλληλο για όλες τις ηλικίες».
Κάποια στιγμή, μάλιστα, τέθηκε και η κρίσιμη ερώτηση. Όχι για ακρίβεια, όχι για θεσμούς, όχι για σκάνδαλα. Αλλά για… οπαδικά. Γιατί, ως γνωστόν, εκεί κρίνονται οι ηγέτες. Εκεί δοκιμάζεται η αντοχή της εξουσίας. Στο αν είναι Παναθηναϊκός.
Και κάπου εκεί καταλαβαίνεις ότι δεν παρακολουθείς συνέντευξη, αλλά τελετουργικό κανονικότητας. Ο πρωθυπουργός περνάει, χαμογελάει, απαντάει, φεύγει. Ο δημοσιογράφος κρατάει τον ρυθμό, το κοινό ενημερώνεται χωρίς να ανησυχήσει και το σύστημα συνεχίζει απρόσκοπτα.
Δεν πρόκειται για κακή στιγμή. Είναι γραμμή.
Η δημοσιογραφία που δεν στριμώχνει για να μη θεωρηθεί αγενής.
Που δεν επιμένει για να μη χαθεί η πρόσβαση.
Που δεν ενοχλεί για να μη χαλάσει η επόμενη πρόσκληση.
Στον «Alpha TV» σήμερα δεν είδαμε έλεγχο της εξουσίας. Είδαμε μια άσκηση ήπιας συνεύρεσης. Μια συνέντευξη χωρίς αιχμές, χωρίς ρίσκο, χωρίς τον παραμικρό φόβο ότι κάτι μπορεί να ξεφύγει από τον έλεγχο.
Όλοι κέρδισαν.
Η εξουσία πέρασε αλώβητη.
Η εκπομπή κύλησε ομαλά.
Το κοινό δεν ταράχτηκε.
Μόνο η δημοσιογραφία έλειπε από το πλάνο.
Αλλά μην ανησυχείτε. Δεν ήταν καλεσμένη.
«Η ενημέρωση δεν είναι στρατόπεδο, η εξουσία δεν είναι αρμόδια για τον έλεγχό της»
Όπως ανέφερε ο «Μιντιάρχης» στη σελίδα του στο Facebook: «Η δημοσιογραφική δεοντολογία απαιτεί να φωτίζεις όλες τις πλευρές μιας υπόθεσης, ακόμη κι εκείνες που δεν σε βολεύουν ή δεν επιβεβαιώνουν το αρχικό σου αφήγημα. Να δίνεις βήμα σε όσους εμπλέκονται, να διασταυρώνεις στοιχεία, να ξεχωρίζεις το γεγονός από την άποψη. Η ενημέρωση δεν είναι στρατόπεδο. Είναι ευθύνη απέναντι στην αλήθεια και στον πολίτη. Και με δύο, πρόσφατα, παραδείγματα».
Όπως τόνισε ο Minas Konstantinou στο προφίλ του στο Facebook: «Ο έλεγχος της εξουσίας δεν υπόκειται και δεν πρέπει να υπόκειται στην έγκριση της εξουσίας για να είναι αξιόπιστος, δεν είναι η εξουσία η αρμόδια για να αποφασίσει για την ποιότητα, ούτε ακόμα για τις επιδιώξεις ενός δημοσιογράφου. Αυτά συμβαίνουν σε άλλα καθεστώτα, το οποίο τελευταία φορά που κοιτάξαμε δεν ισχύουν στη χώρα μας».
ΥΓ. 1: «Θα κάνουμε και ένα συνέδριο για την παραπληροφόρηση εδώ, στην Αθήνα, παρουσία και του Πρωθυπουργού», ανέφερε ο Παύλος Μαρινάκης στον «ΑΝΤ1», μετά τα όσα διαδραματίστηκαν στην ενημέρωση των συντακτών με τον δημοσιογράφο Χρήστο Αβραμίδη. Εμπεριέχει και… χρώμα «τραγικής ειρωνείας» αυτή η τοποθέτηση; Εσείς τι λέτε; «Μεγαλύτερη απειλή για τη δημοσιογραφία δεν έχει ειπωθεί ξανά», διάβασα κάπου…
ΥΓ. 2: Να σας κάνω μία ερώτηση; Στέλνονται σε δημοσιογράφους «non paper» με οδηγίες-γραμμή για θέματα ή τι να γραφεί ή πως να τονισθεί κάτι, υπάρχουν ανακοινώσεις-απαντήσεις που να έχουν όλη την αλήθεια και τα στοιχεία για ένα θέμα κα; Αυτά οφείλει να τα ψάχνει ένας δημοσιογράφος.
Θα σας αναφέρουμε ένα περιστατικό που συνέβη πριν από χρόνια στη Θεσσαλονίκη. Στη «νύφη» του Θερμαϊκού είχε βρεθεί ένας συνάδελφος για να περιγράψει ένα γεγονός. Μετά την ολοκλήρωσή του, βρέθηκε στο ίδιο βαν, με το οποίο πήγαιναν οι υπόλοιπη ρεπόρτερ στο αεροδρόμιο. Ο ίδιος δεν κάλυπτε το ρεπορτάζ του συγκεκριμένου οργανισμού. Και ξαφνικά μπαίνει στέλεχος του οργανισμού και λέει σε προστακτική: «Λοιπόν, γράφουμε όλοι αυτό και αυτό. Δίνουμε έμφαση σ’ αυτό, το άλλο το… θάβουμε».
Προσέξτε, δεν είπε ο συγκεκριμένος ποια είναι η θέση του… οργανισμού του, αλλά έδινε εντολές το πώς θα γράψει ο κάθε ρεπόρτερ στο Μέσο του το «non paper» που τους… μοίρασε! Με αποτέλεσμα ο… ανεξάρτητος συνάδελφος, που δεν σηκώνει και… πολλά, να μείνει «κάγκελο»! Φυσικά, παρόμοια γεγονότα έχουν συμβεί και αλλού και θα συνεχίζουν να γίνονται Το θέμα είναι το κατά πόσο κάποιος σέβεται τη δουλειά του και όσους ενημερώνονται από αυτόν. Φιλικά πάντα…
ΥΓ. 3: Η δημοσιογραφία δεν είναι γραφείο Τύπου κανενός. Η εξουσία οφείλει να μάθει να ζει με την κριτική και τον έλεγχο, όπως και με την παρουσίαση των θετικών ενεργειών της, αλλά το… λιβανιστήρι είναι στις εκκλησίες και όχι στα δημοσιογραφικά γραφεία. Δεν αρμόζει στη δημοκρατία η εξουσία να κάνει υποδείξεις και να απειλεί, επειδή για παράδειγμα δεν χαϊδεύουν τα αυτιά υπουργού στη δημόσια τηλεόραση, την οποία κάθε κυβέρνηση έχει… μαζί της!
ΥΓ. 4: «Σε μια εποχή παγκόσμιου ψεύδους, το να λες την αλήθεια είναι μια πράξη επαναστατική». Τα παραπάνω λόγια ανήκουν στον Τζορτζ Όργουελ. Πάντα επίκαιρος…
ΥΓ. 5: Όπως διαβάσαμε, και στα μέρη μας δημοσιογράφοι έχουν… συρθεί σε αστυνομικά τμήματα. Όταν αυτό γίνεται για να ασκηθεί πίεση ή για εκφοβισμό, επειδή κάποιος αποκαλύπτει και ασκεί κριτική, είναι κάτι παραπάνω από κατακριτέο. Θα σας επαναλάβουμε, εάν κάποιος θίγεται, μπορεί να απαντήσει ή μπορεί να ακολουθήσει οδούς που του παρέχει η νομοθεσία και το Σύνταγμα.
ΥΓ. 6: Γίνεται στη χώρα μας, και όχι μόνο, συστημική «δολοφονία» χαρακτήρα προσώπων αλλά και συγκεκριμένων ΜΜΕ, ακόμα και από συγκεκριμένα ΜΜΕ; Ειδικά στα μέρη μας, υπάρχουν και δημοσιογράφοι που η κριτική τους διαφέρει, ενώ μπορεί να έχει πέσει στο… γραφείο τους το ίδιο θέμα, ανάλογα των προτιμήσεων τους και των… συμπάθειών τους.
ΥΓ. 7: Τελικά, η κυβέρνηση θα κάνει… briefing μετά την ανακοίνωση της καταδικαστικής απόφασης των εμπλεκομένων για τις Υποκλοπές; Σε άλλη χώρα θα είχε γυρίσει ο κόσμος ανάποδα για ένα τόσο σοβαρό θέμα, όπως φυσικά και για το δυστύχημα των Τεμπών; «Τσιμουδιά» διαπιστώσαμε και για το κλείσιμο της ελληνικής υπηρεσίας της «Deutsche Welle»… Γενικά για ότι δεν μας βολεύει, η τακτική είναι να βάζουμε αυτό το θέμα στο… ντουλάπι! Αρκεί να μην υπάρχουν ενοχλητικοί δημοσιογράφοι και ανοίγουν... ντουλάπια!
Διαβάστε ακόμα:
Η Δημοσιογραφία είναι – βασικός – πυλώνας της Δημοκρατίας
Η δημοσιογραφία δεν είναι εργαλείο για να χρωματίζεται η πραγματικότητα
Άλλο η δημοσιογραφία και άλλο να θέλουμε… «Όπου υπάρχει Ελλάδα» σαν το «Happy Traveler»!
Δουλειά των ΜΜΕ είναι η έρευνα και η ανάδειξη θεμάτων και όχι οι… δημόσιες σχέσεις
Τύπος και υπογραμμός
Μεγάλη… κουβέντα μπορεί να ανοιχτεί για τον τρόπο που ασκείται η δημοσιογραφία και στα μέρη μας. Τελικά είναι ανεξάρτητη, παρουσιάζει όλες τις πλευρές των γεγονότων, ασκεί έλεγχο στην εξουσία, υπηρετεί τους πολίτες, τηρεί τη δεοντολογία;
Αφήνουμε τις απαντήσεις σε εσάς τους πολίτες, εμείς για τα μέρη μας έχουμε, πάντως, τη χειρότερη εικόνα, βάσει και καταστάσεων που έχουμε ζήσει και έχουμε μάθε μέσω ρεπορτάζ… Εμείς θα σας αναφέρουμε ότι «η δημοσιογραφία δεν είναι εργαλείο για να χρωματίζεται η πραγματικότητα», όπως διαβάσαμε και στο «iliatoday.gr»…
Μιας και αναφέραμε τον όρο «ρεπορτάζ», να αναφέρουμε ότι αποτελεί άγνωστη λέξη, για πολλούς που δηλώνουν, αλλά και το… παίζουν (χρησιμοποιούμε και αυτό το ρήμα, διότι δεν είναι όλοι δημοσιογράφοι) εκπρόσωποι του Τύπου, όπως τότε που πηγαίναμε σχολείο και μας ρωτούσε ο δάσκαλος εάν κατανοήσαμε πλήρως το κείμενο που μας διάβασε…
Δεν θα εξετάσουμε τον ρόλο της εξουσίας, οποιασδήποτε μορφής, αν και οι εκπρόσωποι της θα πρέπει να γνωρίζουν ότι για… όλα υπάρχουν όρια. Το θέμα είναι τι κάνουν οι δημοσιογράφοι! Πολλοί στα μέρη μας απλά αναπαράγουν είτε μέσω κειμένων, είτε μέσω εικόνων, το πιο αρνητικό είναι πως μεταφέρουν, μάλιστα, στο Μέσα τους Δελτία Τύπου, χωρίς καν να γράφουν πρόλογο, για να προτάξουν, αφού κάνουν αξιολόγηση, και τα βασικά σημεία, την είδηση ρε παιδάκι μου.
Αραδιάζουν… όπως το λαμβάνουν το κείμενο, χωρίς εισαγωγικά πολλές φορές, με αποτέλεσμα όταν το διαβάζει κάποιος, να νομίζει ότι όσα βλέπουν τα μάτια του και όσα προσφέρουν τα χείλη του, είναι θέση του Μέσου που έχουν επισκεφτεί. Για παράδειγμα μπορεί να ενημερωθεί κάποιος για αγώνα ποδοσφαίρου και να διαβάζει κάποιος «η ομάδα μας», καθώς έτσι έχει γραφτεί στην ενημέρωση κάποιου συλλόγου. Το πιο αρνητικό είναι ότι πολλοί δεν αναφέρουν και την πηγή και έτσι μπορεί εφημερίδες να κλείνουν ακόμα και σελίδες χωρίς… κόπο, αλλά με το «μας» να παίζει… κανονικά! Το έλα να δεις γίνεται και στις ανακοινώσεις, φορέων, προσώπων, κομμάτων, παρατάξεων κ.α.
Υπάρχουν «δημοσιογράφοι» που παίρνουν και το μέρος μορφών εξουσίας, σε τέτοιο επίπεδο, που σου δίνουν την εντύπωση ότι είναι «δικηγόροι» τους, για να μην πω ότι μοιάζουν σαν… παπαγαλάκια, τα οποία μένουν στα μέρη μας όλες τις εποχές του χρόνου και με ζέστη και με κρύο, και με ηλιοφάνεια και με χιόνια! Πολλοί είναι, μάλιστα, έτοιμοι να πέσουν και στη… φωτιά για την εξουσία, ακόμα και εάν θεωρούν ότι η τελευταία κάνει λάθος, αναφέροντας ότι… πετάει ο γάιδαρος. Φυσικά, ούτε λόγος για κριτική. Προέχουν οι δημόσιες σχέσεις, γενικά οι… σχέσεις.
Πού να σας πάμε και στο να έχουν καταγράψει κάποιο αρνητικό γεγονός. Εδώ εμείς φτάσαμε στο σημείο να ακούσουμε από… ουδέτερα χείλη «αυτό να μη το δημοσιεύσεις, θα κάνεις κακό στον τόπο μας, αυτό κάνουν όλοι». Λες και οι ενέργειες, για παράδειγμα, συγκεκριμένων, χαρακτηρίζουν έναν τόπο.
Αυτό που μας ξένισε πολύ, είναι το φαινόμενο δημοσιογράφοι να βάζουν… όρια και να σχηματίζουν «οικόπεδα», σχετικά με τα αντικείμενα που μπορεί να ασχοληθεί κάποιος ρεπόρτερ! Και να σου λένε: «Μ’ αυτό το θέμα δεν πρέπει να ασχοληθείς, εδώ είναι δικά μας… χωράφια»! Απλά γελάς και συνεχίζεις. Ίσως να παίζουν και εδώ ρόλο οι… σχέσεις.
Αυτό που είναι απολαυστικό είναι οι επιπλήξεις (ο πιο ήπιος όρος που μπορούμε να μεταφέρουμε) που μπορεί να δεχτείς κάποιος δημοσιογράφος, από… θιγόμενους, και ενώ οι τελευταίοι ξέρουν ότι απλά έχει γραφτεί η αλήθεια. Υπάρχουν και κάποιοι που μπορεί να ξεφύγουν και στη συνέχεια να κάνουν ότι δεν ξέρουν! Λες και θέλουν… υπηρέτες της ενημέρωσης!
Πρόσφατα πραγματοποιήθηκε Συνέντευξη Τύπου και το «παρών» έδωσαν, μάλιστα, συγκεκριμένα Μέσα. Δε εστάλησαν καν προσκλήσεις σε Μέσα του Δήμου που ενδιέφερε αυτή η ενημέρωση. Ειπώθηκαν συγκεκριμένα πράγματα, τα οποία είχαμε ακούσει και στο παρελθόν και σε δημόσιο λόγο, θα μπορούσε να πει κάποιος ότι και να μη γινόντουσαν οι ερωτήσεις, αυτά που έπρεπε να ειπωθούν, θα τα έγραφαν οι κασέτες! Μιλάμε ότι η πίεση στον συνεντευξιαζόμενο ήταν τόσο μεγάλη που ο ιδρώτας του… έτρεχε νερό, για το πως θα απαντήσει. Ίσως να ήθελε το κεντρικό πρόσωπο να τονίσει ξανά συγκεκριμένα πράγματα, αλλά ήθελε να γίνει αυτό με κάμερες! Είναι, πλέον, μεγάλη και η πίεση του κόσμου, το νιώθουν αυτό οι έχοντες την εξουσία.
Είναι, άλλωστε, της… μόδας εδώ και χρόνια, πολλοί από αυτούς που έχουν εξουσία, να αποκλείουν «ενοχλητικούς» ρεπόρτερ, αλλά και να έχουν ενημέρωση για το τι θα ερωτηθούν. Εδώ το κάνουν εκπρόσωποι της κεντρικής εξουσίας. Από εμάς, πάντως, θα ειπωθεί η φράση «νερό και αλάτι», ο καθένας κρίνεται από την πορεία και το έργο του, σε οποιαδήποτε θέση κάθεται… Πρώτη φορά βλέπουμε συνέντευξη Τύπου με συγκεκριμένα κανάλια, όχι ύδρευσης και άρδευσης, αλλά... κάλυψης. Και με πολύ «μελετημένες» ερωτήσεις! Καλά, για τόσο μ@λ@κ@ς μας περνάτε ορισμένοι;
Αυτό που μας ενδιαφέρει εμάς, είναι η αλήθεια, η ενημέρωση, η αντικειμενικότητα, η αμεροληψία, ο έλεγχος όταν υπάρχουν παρατυπίες και ο σεβασμός… Η ισηγορία και η πολυφωνία είναι οξυγόνο της δημοκρατίας. Η δημοσιογραφία, ως επάγγελμα, αλλά και κοινωνικό λειτούργημα, συνεπάγεται δικαιώματα, καθήκοντα και υποχρεώσεις. Η πληροφόρηση είναι κοινωνικό αγαθό και όχι εμπόρευμα ή μέσο προπαγάνδας.
Ο Τζορτζ Όργουελ όρισε τη δημοσιογραφία ως «να δημοσιεύεις αυτά που κάποιος άλλος δεν θέλει να δημοσιευθούν», υπογραμμίζοντας την αποκάλυψη της αλήθειας, ακόμα κι αν αυτή ενοχλεί. Σημασία έχει να δημοσιοποιείται αυτό που οι ισχυροί προσπαθούν να κρύψουν, όχι απλώς να αναπαράγονται επίσημες ανακοινώσεις (δημόσιες σχέσεις).
Η δημοσιογραφία δεν είναι εργαλείο για να χρωματίζεται η πραγματικότητα, ούτε μηχανισμός που επιτρέπει σε πρόσωπα, οργανισμούς ή θεσμούς να προβάλλονται υπό ευνοϊκό φως.
Την τελευταία φράση την… πήραμε από το παρακάτω άρθρο που βρήκαμε στο «iliatoday.gr».
Αξίζει να το διαβάσετε:
Γιατί η δημοσιογραφία δεν είναι δημόσιες σχέσεις
Στην εποχή της ταχύτητας, της υπερπληροφόρησης και της διαρκούς προβολής, η διάκριση μεταξύ δημοσιογραφίας και δημόσιων σχέσεων μοιάζει μερικές φορές δυσδιάκριτη για το ευρύ κοινό. Ωστόσο, η ουσιαστική διαφορά παραμένει θεμελιώδης και καθορίζει όχι μόνο το ρόλο των επαγγελματιών της ενημέρωσης, αλλά και τη σχέση της κοινωνίας με την αλήθεια.
Η δημοσιογραφία δεν είναι εργαλείο για να χρωματίζεται η πραγματικότητα, ούτε μηχανισμός που επιτρέπει σε πρόσωπα, οργανισμούς ή θεσμούς να προβάλλονται υπό ευνοϊκό φως. Δεν γράφει για να ικανοποιήσει προτιμήσεις, να κερδίσει εντυπώσεις ή να κατασκευάσει μια επιφανειακή εικόνα. Η δημοσιογραφία είναι υποχρέωση απέναντι στην αλήθεια, τη διαφάνεια και την κοινωνία. Κάθε άρθρο, κάθε ρεπορτάζ, κάθε έρευνα οφείλει να αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα όπως είναι, ακόμη και όταν αυτή ενοχλεί, αμφισβητεί ή προκαλεί αντιδράσεις.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η δημοσιογραφία καλείται να αναδείξει όσα κάποιοι προσπαθούν να αποκρύψουν. Εργαζόμενοι που βιώνουν αδικίες, πολίτες που στερούνται βασικές υπηρεσίες, κοινωνικές ομάδες που παραμένουν αόρατες, καταγγελίες που αντιμετωπίζονται με αδιαφορία ή ακόμη και ευθύνες που επιχειρούνται να συγκαλυφθούν: όλα αυτά είναι πεδία που η δημοσιογραφία πρέπει να φωτίζει. Και δεν μπορεί να το κάνει αν το μόνο μέλημά της είναι η εικόνα και όχι η ουσία.
Οι δημόσιες σχέσεις, αντίθετα, έχουν εντελώς διαφορετικό στόχο: να προβάλλουν, να πείσουν, να ενισχύσουν τη φήμη. Εδώ τα λόγια συχνά αντικαθιστούν τις πράξεις, η εικόνα επισκιάζει την ουσία και η αλήθεια προσαρμόζεται ώστε να εξυπηρετεί συμφέροντα. Οι δεξιότητες μπορεί να είναι εντυπωσιακές, αλλά η ουσία τους περιορίζεται στη διαχείριση της εικόνας και όχι στην αποκάλυψη της πραγματικότητας.
Η δημοσιογραφία, για να παραμείνει αξιόπιστη, πρέπει να λειτουργεί αυτόνομα, με συνέπεια και ανεξαρτησία. Ο δημοσιογράφος δεν μπορεί να είναι εκπρόσωπος κανενός και δεν πρέπει να περιορίζεται από την πολιτική, οικονομική ή κοινωνική πίεση. Η αξιοπιστία του μετριέται από την ακρίβεια των πληροφοριών, την τεκμηρίωση, τη διασταύρωση στοιχείων και τη δυνατότητα να παρουσιάζει όσα δεν βολεύουν, όσα είναι δυσάρεστα ή αμήχανα για τους ισχυρούς.
Το 2025 υπήρξε μια χρονιά που απέδειξε πόσο κρίσιμη είναι αυτή η διάκριση. Θέματα που κάποιοι προσπάθησαν να «θαφτούν»—υποστελέχωση νοσοκομείων, καθυστερήσεις έργων, εργασιακές αδικίες, κοινωνικές ανισότητες—αναδείχθηκαν χάρη σε μέσα που επέμειναν να κάνουν το καθήκον τους, όπως τα site newsgf.net, iliatoday και το ραδιόφωνο Ionion FM. Αυτές οι φωνές απέδειξαν ότι η δημοσιογραφία υπάρχει για να φωτίζει τη σκοτεινή πλευρά της πραγματικότητας, όχι για να τη συγκαλύπτει με ωραία λόγια ή υποσχέσεις.
Στην πράξη, η δημοσιογραφία λειτουργεί σαν καθρέφτης: δείχνει την κοινωνία όπως είναι, όχι όπως θέλουν κάποιοι να φαίνεται. Και η κοινωνία, με τη σειρά της, χρειάζεται να τη στηρίζει και να την εμπιστεύεται, γιατί μόνο μέσα από την ανεξάρτητη ενημέρωση μπορεί να κρίνει σωστά, να απαιτήσει λογοδοσία και να διεκδικήσει δικαιοσύνη.
Η διαφορά, λοιπόν, είναι ξεκάθαρη:
Δημοσιογραφία: φωτίζει, ελέγχει, καταγράφει, αναδεικνύει την αλήθεια.
Δημόσιες σχέσεις: προβάλλουν, πείθουν, διαχειρίζονται εικόνες, κρύβουν αλήθειες.
Στην εποχή των fake news, των υπερπληροφοριακών περιβαλλόντων και της συνεχούς πίεσης για «εντυπωσιακά» μέσα ενημέρωσης, η δημοσιογραφία καλείται να επιμένει στην ουσία και στην αλήθεια. Δεν είναι εύκολος δρόμος. Είναι όμως ο μόνος δρόμος που διασφαλίζει ότι η κοινωνία ενημερώνεται, κατανοεί και μπορεί να δράσει με γνώση και κρίση.
Στο τέλος, η δημοσιογραφία δεν είναι δημόσιες σχέσεις. Είναι ευθύνη, επιμονή και φωνή για όσους δεν ακούν. Είναι η αλήθεια που δεν παραμορφώνεται από συμφέροντα, η φωνή των πολιτών και η υπενθύμιση ότι η ενημέρωση είναι το θεμέλιο της κοινωνικής λογοδοσίας και της δημοκρατίας.
Εάν κάνεις καλά τη δουλειά σου δεν έχεις να φοβηθείς κάτι…
January 24, 2023Εντός και εκτός των τειχών της… πόλης
Έναν… φόβο διακρίνω, πολλές φορές, στις αντιδράσεις Αρχών, όταν επικοινωνεί μαζί τους εκπρόσωπος του Τύπου. Όταν για παράδειγμα τους ζητάς στοιχεία για μια υπόθεση, με σεβασμό στην έρευνα που γίνεται, χωρίς να θέλεις να δημιουργηθεί πρόβλημα. Ειδικά στην επαρχία. Ακούνε στελέχη Αρχών τις λέξεις «Τύπος» και «δημοσιογράφος» και σε αντιμετωπίζουν πολλές φορές σαν… εχθρό τους.
Ας κάνουμε μια υπόθεση εργασίας… Έχει συμβεί ένα γεγονός, έχεις δει την παρουσία κάποιων εκεί, και στη συνέχεια που ζητάς στοιχεία, αυτά που επιτρέπεται να δοθούν στη διάρκεια μιας έρευνας, σεβόμενος τη δουλειά όλων, δεν βρίσκεις απλά άρνηση, αλλά ολόκληρο… τοίχο και «επιθετική» αντιμετώπιση!
Σου δείχνουν ένα πρόσωπο, που δεν έχει καταλάβει τον ρόλο της ενημέρωσης και γενικότερα του Τύπου.
Αυτή η αναφορά γίνεται, πάντα με σεβασμό στο γεγονός ότι μπορεί κατά τη διάρκεια συλλογής στοιχείων, πολλά μπορούν να αλλάξουν. Όταν για παράδειγμα βρίσκεται μια υπόθεση στο στάδιο της προανάκρισης, λογικό είναι να μην μπορούν να δοθούν επίσημα – πολλά – στοιχεία. Άλλο αυτό και άλλο να σε… βλέπουν ότι αποτελείς «πρόβλημα». Εάν κάνεις καλά τη δουλειά σου, δεν έχεις να φοβηθείς κάτι…
Για να μη πάω στο άλλο… άκρο. Διότι μπορεί – λέω μπορεί – να ακούσεις από χείλη να σου βάζουν… χέρι, και να σκεφτούμε όλοι το… «κοινό μας καλό», εάν έχει συμβεί κάτι «γκρίζο» στην περιοχή (μας).
Είναι πολλοί αυτοί που δεν γνωρίζουν ή πολλές φορές δεν… θέλουν να κατανοήσουν τον πραγματικό ρόλο των ΜΜΕ και των δημοσιογράφων. Και σ’ αυτή την κατηγορία δεν εντάσσονται μόνο αυτοί που κατέχουν εξουσία ή θέσεις που παίζουν ρόλο στον δημόσιο βίο, αλλά και απλοί πολίτες, που θέλουν να… κολλάνε σε όλους μια «ταμπέλα».
Παραθέτω κάποια σημαντικά στοιχεία, όπως τα… αλίευσα από το «in.gr», με αφορμή τη δουλειά των ΜΜΕ:
Τα ΜΜΕ έχουν ευθύνη να αναδεικνύουν θέματα (ειδικά τα «κακώς κείμενα»), να ερευνούν ζητήματα και να θέτουν ερωτήματα. Καθένας πρέπει να αναγνωρίζει ποιος είναι ο ρόλος του σε αυτή τη χώρα. Στους θεσμούς της και στον τρόπο που λειτουργεί η δημοκρατία της.
Και ρόλος των ΜΜΕ προφανώς δεν είναι γενικά να στηρίζουν την εξουσία (κάθε μορφής θα πω εγώ) ή να έχουν φιλικές σχέσεις με τους ιδιοκτήτες ή τους διεκδικητές τους. Ρόλος (και ευθύνη) των ΜΜΕ είναι να αναδεικνύουν ζητήματα που προκύπτουν στον δημόσιο βίο.
Να κάνουν έρευνα και να προσπαθούν να φέρουν τα «κακώς κείμενα» στο φως.
Να θέτουν ερωτήματα και να ζητούν τις απαντήσεις που απαιτεί και η κοινωνία.
Να έχουν γνώμη και ενίοτε, υπό το φως νέων δεδομένων, αυτή να αλλάζει, ανάλογα και με ρεπορτάζ και τα νέα στοιχεία που έρχονται στο «φως».
Ρόλος των ΜΜΕ είναι να προσπαθήσουν να συγκεντρώσουν όσο περισσότερη πληροφορία, όσο μεγαλύτερη τεκμηρίωση, όσο πιο πολλά διασταυρωμένα στοιχεία και ταυτόχρονα να θέσουν ερωτήματα προς αυτούς που μπορούν να δώσουν πραγματικές απαντήσεις.
Και μετά αφήνουν τις υπόλοιπες εξουσίες να «μιλήσουν» και να ενεργήσουν, όπως για παράδειγμα τη δικαστική. Πολλές φορές ζητώντας την ειλικρίνεια που αναλογεί σε στιγμές που βιώνουμε και το θεσμικό θάρρος που αρμόζει στο αξίωμα που έχει ο καθένας. Για να υπάρχουν πρωτοβουλίες και να χύνεται πάντα άπλετο φως.
Ο πρωταρχικός σκοπός της ελευθεροτυπίας είναι ακριβώς η αναζήτηση της αλήθειας και η κριτική στην εξουσία. Είναι τμήμα της ευθύνης των ΜΜΕ να είναι ενοχλητικά. Σε αντίθετη περίπτωση, απλώς δεν επιτελούν τον ρόλο τους.
Και μπορεί όντως πολλές φορές τα ΜΜΕ να εκπροσωπούν και «συμφέροντα». Δεν μπορεί, όμως, να είναι και υπεύθυνη στάση το «μας πολεμούν τα συμφέροντα», κάθε φορά που ασκείται κριτική ή τίθενται ερωτήματα προς αυτούς που έχουν εξουσία.
Και η Πολιτεία οφείλει να μεριμνάει για την προστασία της δημοκρατίας από οτιδήποτε την εκμαυλίζει ή την υπονομεύει. Και αυτό περιλαμβάνει και τα κάθε λογής «παράκεντρα». Γι’ αυτό το θέμα τα ΜΜΕ μπορούν απλώς να μιλήσουν, να ρωτήσουν, να κάνουν κριτική (η δράση ανήκει σε άλλους…). Διαφορετικά, αντικειμενικά και ανεξάρτητα από προθέσεις, θα είναι, μέρος του προβλήματος.
Κάποτε είχα γράψει το παρακάτω κείμενο στο «Free Post Reporter»:
Η αξία της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας
Ένα από τα πράγματα που με απασχολεί έντονα εδώ και χρόνια είναι η απαξίωση του χώρου των ΜΜΕ και των δημοσιογράφων από την πλειοψηφία του κόσμου… «Ντρέπομαι να πω ότι είμαι δημοσιογράφος», είχε πει συνάδελφός μου, ο οποίος είναι πολλά περισσότερα χρόνια στον χώρο, και τα λόγια του ήταν κάτι παραπάνω από μια δυνατή «γροθιά» στο… στομάχι μου.
Τι στο καλό κάναμε (και κάνουμε) τόσο λάθος για να φτάσουμε στην «ντροπή», με τον όρο «υπόληψη» να έχει μπει στον «βυθό» της… θάλασσας με το όνομα «κοινή γνώμη»; Για ένα επάγγελμα που χρόνια πριν, η φράση «τιμή μου και καμάρι μου» έμπαινε δίπλα από τη λέξη «δημοσιογράφος», από όποιον είχε «γερό» στομάχι να ακολουθήσει τον συγκεκριμένο δρόμο.
Αυτό που αρνούνται πολλοί, είναι οι «αλήθειες». Ειδικά όσοι είναι «βολεμένοι». Πάντα υπήρχαν «βολεμένοι», αλλά τώρα είναι πολύ περισσότεροι μετά και την οικονομική κρίση, με ΜΜΕ να ελέγχονται από επιχειρηματίες με συγκεκριμένα συμφέροντα. Και εάν δεν δεις τις «αλήθειες», δεν μπορείς να σταματήσεις την κατρακύλα.
Σταμάτησε το ρεπορτάζ κύριοι, και αυτό χαροποιεί την «εξουσία». Και πολλοί από όσους δεν… ξέχασαν το ρεπορτάζ, συνεχίζουν την ερευνητική δημοσιογραφία κυρίως από «συμφέρον». Για το καλό της «παράταξής» τους, της «ομάδας» τους. Τουλάχιστον, έστω και έτσι, ελέγχεται μέρος της «εξουσίας», αποκαλύπτονται καταστάσεις. Να πέσει… φωτιά να μας κάψει, εάν ο δημοσιογράφος λειτουργεί με «συμφέρον».
Τι σας λέω τώρα… Εδώ φτάσαμε στο σημείο, κάποιοι που έχουν πένα και μικρόφωνο, να θεωρούν «τιμή και καμάρι τους», όταν ο κόσμος τους εντάσσει στην κατηγορία «δικοί μας» και όχι στους «αντιπάλους». Αλλά το πιο αρνητικό είναι να μη θες την πολυφωνία στα ΜΜΕ και να «πολεμάς» με λύσσα τις άλλες απόψεις. Και στο παρελθόν υπήρχε η λεγόμενη «γραμμή» σε κάποια Μέσα, αλλά πάντα με «φως» στο ρεπορτάζ! Με τον κόσμο να τα τιμάει, αφιερώνοντας χρόνο για να ενημερωθεί μέσω αυτών.
Οι περισσότεροι Έλληνες δημοσιογράφοι δεν έχουν μάθει να κάνουν – πλέον – ρεπορτάζ. Κάθονται στο γραφείο και γράφουν την άποψη τους… Έτσι, απλά και ωραία. Και όσοι δεν συμφωνούν, δεν είναι «μαζί» μας και είναι με τους «απέναντι»! Στο παρελθόν για να φτάσει δημοσιογράφος στη σκέψη να δημοσιεύσει σχόλιο (κάτι που θέλει και καλό ρεπορτάζ), έπρεπε να είχε «σκιστεί» για χρόνια στο τηλέφωνο, να είχε «γράψει» χιλιόμετρα στο «πεζοδρόμιο», να ήταν μέσα στο ρεπορτάζ. Για να έχει και αξία, ως γραπτό, το σχόλιο του.
Θα σταθώ στο αθλητικό ρεπορτάζ. Μια ποδοσφαιρική ομάδα αποτελεί έναν ζωντανό οργανισμό, που απαρτίζεται από τουλάχιστον 20 άτομα. Δεν έχετε απορήσει, πού εδώ και μερικά χρόνια, δεν έχει αποτελέσει θέμα μια παρεξήγηση, ένας τσακωμός στην προπόνηση, ένας καβγάς ρε παιδί μου; Είναι αδύνατο να μην έχει συμβεί κάτι. Και όποτε έχει δημοσιευτεί κάποια πληροφορία για τέτοιο περιστατικό, έχει γραφτεί πρώτα στο εξωτερικό, εάν έχει τύχει να μιλήσει κάποιος δημοσιογράφος από τα ξένα με μέλος ομάδας μας. Και στη συνέχεια τα νέα «έφτασαν» και... εδώ, μέσω… Βρυξελλών, μέσω... Βαρκελώνης ή μέσω... Βελιγραδίου (τυχαία η αναφορά στις συγκεκριμένες πόλεις).
Κάποτε ο ρεπόρτερ, συνήθιζε να παίρνει τηλέφωνο τον υπεύθυνο του γραφείου Τύπου (τμήμα Επικοινωνίας τα τελευταία χρόνια), ενώ είχε μαζέψει όλες τις πληροφορίες του. Για να μάθει τι επιβεβαιώνει η ομάδα από τα στοιχεία που έχει συλλέξει, τι άλλο «δίνει» επίσημα ο σύλλογος και ό,τι άλλο ήθελε να ρωτήσει.
Εδώ και χρόνια ξέρετε τι συμβαίνει από τους περισσότερους δημοσιογράφους; Επικοινωνούν πρώτα με τον υπεύθυνο Επικοινωνίας (εάν δεν έχει στείλει πρώτα αυτός σχετικό μήνυμα ή το λεγόμενο non paper) για να μάθουν τη «γραμμή» της ομάδας, για να... ξέρουν τι θα πουν για συγκεκριμένα θέματα, σαν να είναι «συνήγοροι» του κλαμπ. Και όσοι μένουν εκτός από το «μαντρί», δέχονται «πόλεμο», ενώ μάχονται μόνοι τους για πολλές πληροφορίες.
Αυτό δε συμβαίνει μόνο στο αθλητικό ρεπορτάζ. Παρόμοια είναι η κατάσταση, για παράδειγμα, και στο πολιτικό ρεπορτάζ. Εκεί στη λέξη «ομάδες», βάλτε τον όρο «κόμματα»...
Παραθέτω και δυο φράσεις με ξεχωριστή σημασία, που δείχνουν πολλά:
-«Στην Τουρκία, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μας έμαθε την αξία της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας», έχει πει ο αυτοεξόριστος Τούρκος δημοσιογράφος Ραγκίπ Ντουράν.
-«Δημοσιογραφία θα πει να δημοσιεύεις όσα ενοχλούν τους άλλους και δεν θέλουν να μαθευτούν. Όλα τα άλλα είναι δημόσιες σχέσεις», τα περίφημα λόγια του Τζωρτζ Όργουελ.
Υπάρχουν, βέβαια, και οι δημοσιογράφοι που δεν έχουν ξεχάσει τον πολύ σημαντικό ρόλο τους, ακόμα και για την ομαλή λειτουργία της Δημοκρατίας. Και φτάνουν σε αποκαλύψεις, όντας μάχιμοι στο ρεπορτάζ. Με λυπεί, όμως, πολύ το γεγονός, ότι κάποιοι από αυτούς δεν… άντεξαν – και τις πιέσεις – και έτσι άφησαν το συγκεκριμένο ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΜΑ.
Και είναι καλό να αντέχετε τις αλήθειες και να μη δε θέλετε «παπαγαλάκια»…
Δημοσιογράφοι νεκροί γιατί έκαναν τη δουλειά τους
Αξία έχει και το παρακάτω κείμενο, ξανά από το «in.gr» σχετικά με τους δημοσιογράφους που πέφτουν νεκροί, λόγω του γεγονότος ότι έκαναν σωστά τη δουλειά τους ή επειδή έπεσαν πάνω στο καθήκον, όπως το να καλύπτουν έναν πόλεμο:
Κάθε χρόνο βγαίνει μια μακάβρια στατιστική από τη Διεθνή Ομοσπονδία Δημοσιογράφων.
Είναι ο ετήσιος αριθμός δημοσιογράφων και εργαζόμενων στα ΜΜΕ που δολοφονήθηκαν κάνοντας τη δουλειά τους. Το 2022 αυξήθηκαν κατά 21 σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά που ήταν 47, αντιστρέφοντας μια πορεία μείωσης τα προηγούμενα χρόνια.
Σε αυτό συνετέλεσε ο πόλεμος στην Ουκρανία όπου σκοτώθηκαν 12 επαγγελματίες των ΜΜΕ το 2022. Όμως δεν ήταν ο μόνος λόγος.
Σε αρκετές χώρες αυξήθηκαν οι απειλές κατά δημοσιογράφων. Είτε από αυταρχικές κυβερνήσεις, είτε από υπηρεσίες ασφάλειας, είτε από παραστρατιωτικές οργανώσεις, είτε από κάθε λογής μαφίες.
Και αυτοί οι θάνατοι έρχονται να μας θυμίσουν μια μεγάλη αλήθεια.
Ότι η δημοσιογραφία παραμένει μια επικίνδυνη δουλειά.
Επικίνδυνη για τις εξουσίες και τα συμφέροντα που βλέπουν να αποκαλύπτονται τα κάθε λογής «άπλυτά» τους.
Επικίνδυνη για τους δημοσιογράφους που αποκαλύπτουν αυτά τα «άπλυτα» και βρίσκονται στο στόχαστρο αυτών των εξουσιών και αυτών των συμφερόντων.
Δεν έχω καμία αντίρρηση ότι πάρα πολλοί δημοσιογράφοι μάλλον δεν κάνουν κάτι που μπορεί να οριστεί ως «λειτούργημα».
Ότι μπορεί να είναι διαπλεκόμενοι, διεφθαρμένοι, προσδεμένοι σε πολιτικές και οικονομικές εξουσίες, εχθροί των κινημάτων και της ίδιας της κοινωνίας.
Όμως, δεν είναι όλες και όλοι έτσι.
Υπάρχουν και αυτές και αυτοί που δίνουν τη μάχη της είδησης. Τον αγώνα της αποκάλυψης. Την πάλη με κλειστές πόρτες για να φτάσουν στην αλήθεια.
Και που το κάνουν με κόστος μεγάλο. Στερούμενοι πράγματα και στιγμές. Υπονομεύοντας της δική τους προσωπική ευημερία. Θέτοντας σε κίνδυνο κάποιες στιγμές την υγεία ή την σωματική τους ακεραιότητα.
Και κάποιες στιγμές δίνοντας την ίδια τη ζωή τους. Επειδή τόλμησαν να βγάλουν μια είδηση. Επειδή δεν κατέβασαν την κάμερα. Επειδή προσπάθησαν να δείξουν τον πόλεμο και τη βαναυσότητα στις πραγματικές του διαστάσεις αδιαφορώντας για την ασφάλειά τους.
Σε αυτούς τους 68 συναδέλφους στρέφουμε τη σκέψη μας και υποσχόμαστε ότι θα συνεχίσουμε τον αγώνα τους.
Γιατί στο τέλος του δρόμου, η αλήθεια δεν μπορεί να νικηθεί…
Πέθανε ο Ζάχος Χατζηφωτίου (βίντεο, εικόνες)
September 30, 2022Έφυγε από τη ζωή ο δημοσιογράφος και συγγραφέας, Ζάχος Χατζηφωτίου, σε ηλικία 99 ετών. Πριν από μερικές εβδομάδες ο Ζάχος Χατζηφωτίου είχε εισαχθεί στο νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ και νοσηλευόταν σε σοβαρή κατάσταση. Αξίζει να σημειωθεί πως την Πέμπτη (29/09) είχε τα γενέθλιά του και έκλεισε τα 99 χρόνια.
Ποιος ήταν ο Ζάχος Χατζηφωτίου
Ο Ζάχος Χατζηφωτίου ήταν δημοσιογράφος και συγγραφέας. Καταγόταν από τα Ψαρά, η οικογένεια του έφυγε από το νησί το 1824, μετά την καταστροφή του από τους Τούρκους και εγκαταστάθηκε αρχικά στη Σύρο και τελικά στην Αθήνα, στην Πλάκα, όπου και γεννήθηκε ο Ζάχος στις 28 Σεπτεμβρίου 1923.
Αποφοίτησε από το Πειραματικό Σχολείο Πανεπιστημίου Αθηνών. Στην κατοχή, σε ηλικία 17 ετών, απέδρασε στην Αίγυπτο, όπου έλαβε μέρος σε πολεμικές επιχειρήσεις, πρώτα ως στρατιώτης στους Ποντικούς της Ερήμου, στην πολιορκία του Τομπρούκ, και μετά συμμετέχοντας στην ΙΙΙη Ορεινή Ταξιαρχία - Ρίμινι, η οποία μπήκε πρώτη στο Ρίμινι, όπου και παρασημοφορήθηκε.
Στα Δεκεμβριανά η ταξιαρχία υπό τις διαταγές του ανέλαβε την εκδίωξη μικρού θύλακα του ΕΑΜ που είχε καταφύγει κοντά στο ρεύμα του Αρδηττού χωρίς θύματα, όπως υποστηρίζει ο ίδιος.
Μετά το τέλος του πολέμου και την επιστροφή του εργάστηκε στις επιχειρήσεις της οικογένειάς του (βιομηχανία και εμπόριο υφασμάτων) μέχρι το 1956. Από το 1956 και μέχρι το 1962 διετέλεσε διευθυντής εκδοτικού οίκου στο Παρίσι. Την περίοδο 1962-1970 δραστηριοποιήθηκε στη ναυτιλία και από το 1970 εμφανίζεται πλέον ως συγγραφέας και δημοσιογράφος.
Χρονογράφος στην εφημερίδα «Καθημερινή» (1974-1977), στον «Ταχυδρόμο» με το ψευδώνυμο «Ίακχος» από το 1975 και στα «Νέα» ως «ο Διακριτικός» από το 1977. Εργάστηκε στην τηλεόραση και έγινε γνωστός από την εκπομπή «Το πεντάλεπτο του Ζάχου Χατζηφωτίου».
Ήταν επίσης συγγραφέας των βιβλίων «Τα εν οίκω... εν Δήμω», «Πωλείται Συνείδησις», «Συννεφιάζει και στη Μύκονο», «Πάντα την Κυριακή», «Ο Ίακχος κι εγώ», «100 εκπομπές», «Χιούμορ και ζωγραφική», «Τα Μονοπάτια του Πολέμου» και άλλα.
Ο Ζάχος Χατζηφωτίου έγινε ευρύτερα γνωστός από το τηλεοπτικό πεντάλεπτο κοινωνικής κριτικής και ως κοσμικογράφος, ένας «μπον βιβέρ» με πολλές αναμνήσεις της αθηναϊκής ζωής. Μιλούσε αγγλικά, γαλλικά, αραβικά και ιταλικά.
Οι πέντε γάμοι του Ζάχου Χατζηφωτίου
Ο Χατζηφωτίου παντρεύτηκε συνολικά, πέντε φορές.
Ο πρώτος του γάμος ήταν με μια Γαλλίδα, κόρη στρατηγού με την οποία χώρισε όταν ο πατέρας της είπε στον Χατζηφωτίου να τον βάλει στο Γαλλικό στρατό. Αφού ξεμπέρδεψε με το διαζύγιό του, παντρεύτηκε τη δεύτερη σύζυγό του, τη Δανάη Σωσσίδη, γόνο της οικογένειας Κύρου, της εφημερίδας «Εστίας», με την οποία έφεραν στον κόσμο την κόρη τους Μανίτα.
Ο επόμενος γάμος ήταν πάλι στο Παρίσι με μια Γαλλίδα, την Ιρέν, η οποία δούλευε στον Ντιόρ. Το τέταρτο στεφάνι του Χατζηφωτίου ήταν με την Τζένη Καρέζη σε ένα γάμο όπου οι καλεσμένοι ήταν 500 και οι απρόσκλητοι 5.000.
Η ίδια είχε περιγράψει τη γνωριμία τους, σε συνέντευξή της, αμέσως μετά τον γάμο. «Μου τον σύστησαν σε ένα ελληνικό σπίτι: «Χαίρω πολύ» είπαμε αμφότεροι. Ξανασυναντηθήκαμε λίγο μετά, την πρωτοχρονιά, εδώ στην Αθήνα, που ο Ζάχος ήρθε για διακοπές. Ξαναχαρήκαμε πολύ. Και ένα μήνα αργότερα, κεραυνοβόλα, βιαστικά, αμερικάνικα αν θέλετε, το συναποφασίσαμε να χορέψουμε στη Φιλοθέη».
Ενώ τον πρώτο καιρό ο Ζάχος και η Τζένη περνούσαν καλά και κατάφερναν να συνδυάζουν τα ωράρια τους, με το πέρασμα του χρόνου, τα διαφορετικά προγράμματά τους, άρχισαν να τους κουράζουν.
Ο Ζάχος Χατζηφωτίου έκανε τότε τα πρώτα του βήματα στον χώρο της ναυτιλίας και έπρεπε να βρίσκεται στο γραφείο του από τις εννέα το πρωί, μέχρι τις πρώτες απογευματινές ώρες.
O δημοσιογράφος και συλλέκτης Άρης Λουπάσης έχει ανεβάσει στα social media μια φωτογραφία από το δεκαετία του ’60 όταν η Τζένη Καρέζη και ο Ζάχος Χατζηφωτίου, σύζυγοι τότε, υποδέχθηκαν στην Αθήνα τη διάσημη Γαλλίδα συγγραφέα Φρανσουάζ Σαγκάν.
Αντίθετα, η Καρέζη πήγαινε στο θέατρο γύρω στις 5 το απόγευμα και τελείωνε μετά τα μεσάνυχτα.
Ο σύζυγός της έπρεπε να την περιμένει μέχρι πολύ αργά, αν ήθελε να μοιραστεί χρόνο μαζί της. Σύμφωνα με τον Ζάχο, αυτό το πρόγραμμα, κάποια στιγμή, κούρασε το ζευγάρι και προκάλεσε φθορά στη σχέση.
Μετά από πέντε χρόνια κοινής ζωής αποφάσισαν να χωρίσουν, κάτι που έκαναν με διακριτικότητα και χωρίς ακρότητες.
Μετά την Καρέζη, παντρεύτηκε στην Μύκονο την Κατερίνα Παπαδημητρίου, τέως Μις Ελλάς.
Πηγή: protothema.gr
