«Έπειτα από 12 χρόνια το Αρχαιολογικό Μουσείο Άργους αποδίδεται εκσυγχρονισμένο στους κατοίκους και τους επισκέπτες της πόλης». Είναι τα λόγια της Υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη στα τέλη Ιουνίου, όταν έγιναν τα εγκαίνια για το αποκατεστημένο Αρχαιολογικό Μουσείο του Άργους (ήταν κλειστό από το 2013)!   

Η πολιτιστική κληρονομιά αποτελεί «δύναμη» για τη χώρα, και όπως έγραψε το ΥΠΠΟ, είναι πολύ σημαντική η περιφερειακή ανάπτυξη μέσω της υλοποίησης έργων μεγάλης κλίμακας με ουσιαστικό κοινωνικό και αναπτυξιακό αποτύπωμα! Στα θετικά για τον νομό μας είναι και η απόφαση για αποκατάσταση του «Ξενία» Μυκηνών, καθώς θα μετατραπεί σε νέο πολιτιστικό χώρος για το αρχαίο δράμα!

Ωραία όλα και για τη «βιτρίνα», αλλά ο δικός μας ρόλος δεν είναι για να καταγράφουμε μόνο όσα γίνονται μπροστά από τον φακό. Ρόλος μας είναι να θέτουμε και ερωτήματα… Με δεδομένα ότι πολλά έργα αποκατάστασης και ανάδειξης μνημείων χρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.

Σε μια περίοδο που η κυβέρνηση παρουσίασε νομοσχέδιο για τη σύσταση της «Οργανισμός Ανάπτυξης και Διαχείρισης Ελληνικής Πολιτιστικής Κληρονομιάς ΑΕ» (Hellenic Heritage Organisation SA). Το νέο νομοσχέδιο αφορά την αναδιοργάνωση του ΟΔΑΠ, τη διαχείριση εσόδων του πολιτιστικού αποθέματος και την προστασία της ενάλιας κληρονομιάς και προκαλεί σφοδρές αντιδράσεις, με βασικά σημεία τριβής την εμπορική αξιοποίηση και τις καταγγελίες για ιδιωτικοποίηση του πολιτισμού… Και όπως η ιστορία έχει δείξει, όταν μπαίνει το… χέρι ιδιωτών, πολλές φορές η νομοθεσία, σειρά διατάξεων και προδιαγραφών πάνε «περίπατο»!

Όπως είχαμε αναφέρει, άλλωστε, κατά την αλλαγή «σελίδας» είχαμε στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Αργολίδας (ο Γρηγόρης Γρηγορακάκης είναι αυτός που κάλυψε το κενό που άφησε στη θέση του Προϊστάμενου η Άλκηστις Παπαδημητρίου) ο νομός μας έχει πολλές… προκλήσεις. Αξιοσημείωτο είναι πως η Αργολίδα είναι ο μοναδικός νομός της χώρας που διαθέτει τρία μνημεία ενταγμένα στον κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, κάτι που αποτυπώνει τη σημασία του πολιτισμού τόσο για την ίδια την Αργολίδα όσο και συνολικά για την Πελοπόννησο.

Σύμφωνα και με το ΥΠΠΟ, στα θετικά της επαναλειτουργίας του Αρχαιολογικού Μουσείου στο κέντρο της πόλης, σε άμεση γειτνίαση με το Βυζαντινό Μουσείο Αργολίδας και το μελλοντικό Επιγραφικό Μουσείο, είναι ότι αυτό συμβάλλει στη διαμόρφωση ενός νέου πολιτιστικού «πυρήνα». Σε συνδυασμό με τους διαμορφωμένους δημόσιους χώρους, δημιουργείται μια δυναμική «συνοικία μουσείων». 

Το νέο αυτό πλέγμα λειτουργεί ως η αστική πύλη εισόδου σε μια περιοχή με μοναδικό ιστορικό βάθος, καθώς το Άργος αποτελεί τον κεντρικό ιστό ενός μνημειακού περιβάλλοντος παγκόσμιας εμβέλειας, με κορυφαίο ορόσημο τις γειτονικές Μυκήνες. Στις νέες, υπερσύγχρονες αίθουσές του παρουσιάζεται ένα εξαιρετικά πλούσιο σύνολο αρχαιολογικών ευρημάτων, πολλά από τα οποία εκτίθενται για πρώτη φορά στο κοινό.

Δεσπόζουσα θέση στο Μουσείο κατέχουν τα εννέα αρχαία αγγεία που επέστρεψαν στην αργολική γη από τη Βουδαπέστη, αποτέλεσμα της συστηματικής προσπάθειας των αρμόδιων υπηρεσιών του Υπουργείου Πολιτισμού για την τεκμηρίωση και τον επαναπατρισμό πολιτιστικών αγαθών Οι αρχαιότητες αυτές είχαν αφαιρεθεί από το Αρχαιολογικό Μουσείο του Άργους μεταξύ των ετών 1970-1992. Ύστερα από πολυετή έρευνα, τα στελέχη του Υπουργείου Πολιτισμού, απέδειξαν ότι τα εννέα αγγεία προέρχονται από την Αργολίδα.

Κάποια ερωτήματα έθεσε και ο Xaralabos Antoniadis στο προφίλ του στο Facebook. Ασχολείται με τα κοινά, αναφέρει ότι πρόκειται για έναν συνταξιούχο του Υπουργείου Πολιτισμού, που έχω ζήσει τα πράγματα από τα μέσα.

Αναλυτικά γράφει: «Παρακολουθώντας από απόσταση τα εγκαίνια του αρχαιολογικού μουσείου Άργους, διαπίστωσα την ίδια μικροπολιτική εκμετάλλευση. Ήμουν μακριά αλλά και κοντά να βρισκόμουνα δεν θα πήγαινα. Έχω κουραστεί με τις μεγαλοστομίες και τους κομπασμούς. Όλοι μίλησαν για τον ρόλο του Αρχαιολογικού Μουσείου και του αρχαίου πολιτισμού γενικότερα στην οικονομική ανάπτυξη ενός δήμου. Είναι οι ίδιοι άνθρωποι, κεντρική και περιφερειακή εξουσία, που δεν έδωσαν αύξηση μερικές χιλιάδες ευρώ για να ολοκληρωθεί το έργο ανάδειξης του αρχαιολογικού χώρου της Λέρνας. Αυτό δεν ήταν μνημείο πολιτισμού; 

Όλες οι ομιλίες ευχαρίστησαν πρώτα και κύρια την Υπουργό. Γιατί; Έβαλε λεφτά από το δικό της ταμείο; Πρώτα ευχαριστούμε τους χαμηλόμισθους υπαλλήλους του υπουργείου που μοχθούν για να γίνει ένα μουσείο. Που μέσα στην καθημερινή γραφειοκρατία βρίσκουν χρόνο να μελετήσουν και να επιβλέψουν τη δημιουργία ενός μουσείου.

Το υπουργείο να το ευχαριστήσουμε αν έκανε αυτά που περνούν από το χέρι του. Διόριζε, για παράδειγμα, προσωπικό φύλαξης. Γιατί το διπλανό Βυζαντινό Μουσείο μείωσε το ωράριο λειτουργίας, λόγω έλλειψης προσωπικού. Διόριζε αρχαιολόγους ή μηχανικούς που έχουμε ξεχάσει πόσα χρόνια έχουν να διοριστούν μόνιμοι υπάλληλοι.

Να ευχαριστούμε τον Δήμο, αν διαφωνούσε με την πολιτική αύξησης των εισιτηρίων στους αρχαιολογικούς χώρους και το κόψιμο του ενιαίου εισιτηρίου. Για σκεφτείτε τα οφέλη που θα είχε ο Δήμος αν υπήρχε ενιαίο εισιτήριο μνημείων της πόλης του Άργους-Μυκηνών. Αν είχε συνδέσει ένα εισιτήριο με τις Μυκήνες τα μουσεία και τους αρχαιολογικούς χώρους του Άργους. 

Πολλά παράπονα διατυπώθηκαν για την καθυστέρηση της επαναλειτουργίας. Γνωρίζετε τους χρόνους που απαιτούνται από τη σύλληψη της πρότασης επανέκθεσης μέχρι την ολοκλήρωση των κτηριακών μελετών, τη μουσειολογική και μουσείογραφική μελέτη, τις εγκρίσεις των μελετών, τις αναθέσεις, την ανεύρεση πόρων χρηματοδότησης του έργου κλπ; 

Ας δούμε, όμως, και την πραγματικότητα κατάματα. Το Αρχαιολογικό Μουσείο Άργους πριν κλείσει, το 2013, είχε επισκεψιμότητα 1500 εισιτήρια ετησίως (μαζί με τα ελευθέρας). Τι έκαναν τότε οι φορείς της πόλης; Το Βυζαντινό Μουσείο Αργολίδας, το μοναδικό βυζαντινό μουσείο στην Πελοπόννησο, το 2025 έχει επισκεψιμότητα 3000 εισιτήρια, από τα οποία τα ολόκληρα και τα μισά ήταν κοντά στα 900. Στα ίδια επίπεδα ήταν και τα εισιτήρια το 2024. 

Τι έκαναν όλοι αυτοί οι δηθενάδες για την προβολή και αξιοποίηση του μουσείου; Τα χρόνια που πέρασαν, τι σχεδίασαν για την προβολή των μουσείων; Ποια μελέτη έκαναν; Τα επόμενα χρόνια η πόλη του Άργους θα έχει τρία μουσεία. Το Βυζαντινό, το Αρχαιολογικό και το Επιγραφικό, το δεύτερο ανάλογο μουσείο στην Ελλάδα μετά της Αθήνας. Τι έχουν σχεδιάσει για την προβολή τους και την ένταξη τους στους τουριστικούς προορισμούς; Τίποτα… 

Τα εγκαίνια και οι φωτογραφίσεις που τις συνοδεύουν είναι καλά για τα βιογραφικά των εκλογών και τις αναρτήσεις στα κοινωνικά μέσα. Δεν είμαι σίγουρος ότι αυτοί οι επίσημοι επώνυμοι θα επισκεφτούν μουσείο εκτός από διαδικασίες εγκαινίων. Τελικά, το ερώτημα είναι ποιος έφτιαξε το μουσείο; Όπως ακούστηκε μάλλον ο ίδιος ο πρωθυπουργός της χώρας... 

Ένας συνταξιούχος του Υπουργείου πολιτισμού που έχω ζήσει τα πράγματα από τα μέσα».

Παρακολουθώντας κάποιος τα εγκαίνια για το αποκατεστημένο Αρχαιολογικό Μουσείο του Άργους, εκλάμβανε την εντύπωση ότι επρόκειτο για εκδήλωση που ήταν για ορισμένους, για τους «εκλεκτούς»… Αυτή την εικόνα έπαιρνε κάποιος και με βάση τα όσα ειπώθηκαν, ως ένα σημείο, αναφέρθηκε και παραπάνω αυτό. Εμείς θα αναφέρουμε ότι… «εκεί όπου ο πολιτισμός ανθίζει, οι κοινωνίες γίνονται πιο ενωμένες και πιο δυνατές. Η πολιτιστική μας κληρονομιά δεν μας χωρίζει, μας υπενθυμίζει όσα έχουμε κοινά. Μέσα από τον πολιτισμό οι άνθρωποι μοιράζονται αξίες, ιστορίες και όνειρα για το μέλλον. Ο πολιτισμός ενώνει γενιές, εμπνέει συνεργασίες και διαμορφώνει κοινή ταυτότητα».  

Εμείς θα συμπληρώσουμε ακόμα: «Ο πολιτισμός είναι δικαίωμα όλων, δεν είναι προνόμιο μιας ελίτ ούτε υπόθεση μιας κλειστής ομάδας ανθρώπων. Η προστασία του είναι υπόθεση συλλογική, γιατί ο πολιτισμός ανήκει σε όλους. Ο πολιτισμός ενώνει τις κοινωνίες όταν παραμένει προσβάσιμος σε όλους, όχι όταν γίνεται πεδίο αποκλεισμών ή εμπορικής λογικής. Τα μνημεία και η πολιτιστική κληρονομιά εκφράζουν τη συλλογική μνήμη ενός λαού και αξίζουν δημόσια φροντίδα και λογοδοσία».

Την ίδια ώρα, να υπενθυμίσουμε ότι παραμένουν πολλά τα έργα που βρίσκονται σε… αναμονή στην Αργολίδα. Στην Ερμιονίδα κάτι έγινε με την ολοκλήρωση των έργων συντήρησης και ανάδειξης του Ιερού Ναού Ταξιαρχών στην Ερμιόνη, μετά από πολλές παρεμβάσεις, αλλά εκκρεμούν πολλά, βάσει και των υποσχέσεων που είχαν δοθεί τον Αύγουστο του 2022. 

Στις διαφορές που έχετε με τον Ενιαίο Σύλλογο Υπαλλήλων του Υπουργείου Πολιτισμού τι έχετε να πείτε; Γιατί οι υπάλληλοι ζητάνε την επανεξέταση των διαφόρων έργων που έλαβαν χώρα κατά τη θητεία του. Με όσα αναφέρουν, για τη λειτουργία του ΚΑΣ (Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο) και του ΚΣΝΜ (Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων), αυτά γνωμοδοτούν καθ’ υπαγόρευση; Οι αποφάσεις παίρνονται με γνώμονα συγκεκριμένες πτυχές; Διότι κάποιοι αναφέρουν ότι προέχουν τα ιδιωτικά συμφέροντα, μπροστά στην πολιτιστική μας κληρονομιά.

Διαβάσαμε ότι οι Υπάλληλοι, επιμένουν ότι γίνονται συνεχείς άνωθεν παρεμβάσεις στο έργο των Υπηρεσιών με σκοπό την καταστρατήγηση της προστασίας των μνημείων υπέρ συγκεκριμένων επιχειρηματικών συμφερόντων. Και υποστηρίζουν ότι όλα αποσκοπούν στην πλήρη εμπορευματοποίηση και ιδιωτικοποίηση του πολιτισμού, βάσει συγκεκριμένης πολιτικής από την κεντρική εξουσία. Εσείς κ. Μενδώνη έχετε φέρει κάποια αντίρρηση; Διαβάσαμε ότι γίνονται απευθείας αναθέσεις για πανάκριβα έργα, χωρίς κοινωνική ανταποδοτικότητα, από τα οποία κερδίζουν μόνο οι ανάδοχοι. 

Πώς λειτουργεί η Μονάδα Εσωτερικού Ελέγχου του ΥΠΠΟ. Υποθέσεις διαφθοράς ερευνώνται ή απλά κοιτάμε να… απομονώνουμε όσοι μας ενοχλούν και είναι «ανεπιθύμητοι»;  Βλέπετε, σ’ αυτή τη χώρα είναι πολλά τα παραδείγματα που δεν τιμωρούνται τελικά κάποιοι διεφθαρμένοι, και τα βρίσκουν «σκούρα» όσοι κάνουν σωστά και τίμια τη δουλειά τους. Όπως έχουμε διαβάσει, υπάρχουν υπάλληλοι του Υπουργείου Πολιτισμού μιλούν για καταστροφικές τακτικές.

Στην Αργολίδα, η Υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, εγκαινίασε και την έκθεση «Ανοιχτοί Ορίζοντες», που αποτελεί μια σημαντική πολιτιστική πρωτοβουλία του Υπουργείου Πολιτισμού και της Εθνικής Πινακοθήκης! Αν και η ίδια η έκθεση είναι αμιγώς καλλιτεχνικό και πολιτιστικό γεγονός, ο τρόπος που διοργανώνεται αντικατοπτρίζει το γενικότερο πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ της Λίνας Μενδώνη και του Ενιαίου Συλλόγου Υπαλλήλων ΥΠΠΟ.

Σύμφωνα και με το «gemini», η Υπουργός προκρίνει τη σύμπραξη κεντρικών φορέων (Εθνική Πινακοθήκη, Εθνική Λυρική Σκηνή) για τη διοργάνωση διοργανώσεων σε περιφερειακούς χώρους. Επίσης, προβάλλει την αποκατάσταση και επανάχρηση κτηρίων (όπως το Παλαιό Τελωνείο) ως επιτυχημένα έργα εκσυγχρονισμού και πολιτιστικής αξιοποίησης. 

Την ίδια ώρα, ο Ενιαίος Σύλλογος και τα σωματεία υποστηρίζουν ότι τέτοιες πρωτοβουλίες συχνά χρησιμοποιούνται ως «βιτρίνα», την ώρα που οι περιφερειακές υπηρεσίες, τα τοπικά μουσεία και οι αρχαιολογικοί χώροι πάσχουν από σοβαρή υποστελέχωση σε μόνιμο προσωπικό (φύλακες, συντηρητές, διοικητικούς). Οι υπάλληλοι καταγγέλλουν, ακόμα, ότι η διαχείριση αυτών των υποδομών γίνεται συχνά με όρους εξωτερικών αναθέσεων (outsourcing) σε ιδιώτες εργολάβους (π.χ. για καθαριότητα, φύλαξη ή τεχνική υποστήριξη), αντί για την κάλυψη των αναγκών με μόνιμες προσλήψεις στο Δημόσιο. 

Υπενθυμίζεται ότι μέσα στον Ιούνιο, εξελίχθηκε σε «φιάσκο» το Φεστιβάλ Ολυμπίων στο Ζάππειο, καθώς φέρεται ότι υπήρξε αυθαίρετη ανέγερση μιας μεγάλης μεταλλικής εξέδρας – αμφιθεάτρου στους κήπους χωρίς τις νόμιμες εγκρίσεις από το Υπουργείο Πολιτισμού, προκαλώντας έντονες καταγγελίες, την άμεση ακύρωση της διοργάνωσης και την αποξήλωση της κατασκευής τον Ιούνιο του 2026. Για ποιο σκοπό θα γινόταν το φεστιβάλ και γιατί, όπως αποδείχθηκε, παρακάμφθηκαν συγκεκριμένες ενέργειες; 

Σημειώστε ότι το Ζάππειο και η Επιτροπή Ολυμπίων και Κληροδοτημάτων εποπτεύονται από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και ως κληροδότημα Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΙΔ), τελούν υπό την ευθύνη του συγκεκριμένου Υπουργείου…

Προσέξτε κάτι. Τότε, εκτός από τις φωνές πολιτών μέσω και των social media, αντέδρασε και η εφημερίδα «Καθημερινή», όπως και εκπρόσωποι της λεγόμενης – παλιάς – αστικής Αθήνας για να μη ξεχάσουν κάποιοι ακόμα και τα στοιχειώδη. Αντιδράσεις είχαμε και από χώρους που βρίσκονται πολύ κοντά της πολιτικής ηγεσίας της χώρας Μετά τις αντιδράσεις αποφασίστηκε το ξήλωμα του προσωρινού θεάτρου εντός ολίγων ωρών. Άρα κάτι δεν… πήγαινε καλά! Μιλάμε για περιοχή που έχει πολλούς αρχαιολογικούς χώρους! 

Ακολούθησε, μάλιστα, μνημόνιο συνεργασίας ΥΠΠΟ και Επιτροπής Ολυμπίων μετά το φιάσκο του Φεστιβάλ στο Ζάππειο.

Αντιγράφω από την εφημερίδα «Το Βήμα»:

«Ευρεία σύσκεψη πραγματοποιήθηκε σήμερα στο Υπουργείο Πολιτισμού υπό την Υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, με τη συμμετοχή του Προέδρου της Επιτροπής Ολυμπίων και Ζαππείου Κληροδοτήματος Λευτέρη Γιοβανίδη, της Γενικής Γραμματέως Πολιτισμού Ολυμπίας Βικάτου, συνεργατών του Ζαππείου Μεγάρου και υπηρεσιακών στελεχών του ΥΠΠΟ.

Αντικείμενο της σύσκεψης ήταν ο συντονισμός των ενεργειών του Υπουργείου Πολιτισμού και της Επιτροπής Ολυμπίων και Ζαππείου Κληροδοτήματος για την προστασία και ανάδειξη του Ζαππείου Μεγάρου και του περιβάλλοντος χώρου του, με βάση το ισχύον θεσμικό πλαίσιο και τις διατάξεις της αρχαιολογικής νομοθεσίας.

Η σύσκεψη και οι πρωτοβουλίες για την προστασία και ανάδειξη του Ζαππείου Μεγάρου, προκύπτουν μετά την ξαφνική ακύρωση του Φεστιβάλ Ολυμπίων στο Ζάππειο που προοριζόταν να εκκινήσει στις 21 Ιουνίου. 

Θυμίζουμε ότι οι ενστάσεις των πολιτών στα social media τις ημέρες που στηνόταν η λυόμενη κατασκευή που επρόκειτο να τοποθετηθεί στον προαύλιο χώρο του Ζαππείου για το Φεστιβάλ Ολυμπίων, εντάθηκαν καθώς φαινόταν ότι η κατασκευή ορθωνόταν ογκώδης και απέκρυπτε τη θέα προς το Ζάππειο Μέγαρο. Το Ζάππειο και η Επιτροπή Ολυμπίων και Κληροδοτημάτων εποπτεύονται από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και ως κληροδότημα Νομικού Προσώπου Ιδιωτικού Δικαίου (ΝΠΙΔ), τελούν υπό την ευθύνη του συγκεκριμένου υπουργείου. 

Για κάθε παρέμβαση ή εκδήλωση στους υπαίθριους χώρους του απαιτείται η έγκριση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων (ΚΣΝΜ) του υπουργείου Πολιτισμού. Όμως η συγκεκριμένη κατασκευή δεν είχε λάβει τη θετική γνωμοδότηση του αρμόδιου οργάνου.

Μελέτες και παρεμβάσεις

Το Υπουργείο Πολιτισμού και η Επιτροπή Ολυμπίων και Ζαππείου Κληροδοτήματος προχωρούν τώρα σε υπογραφή Μνημονίου Συνεργασίας το οποίο θα αφορά στο σύνολο των χώρων που υπάγονται στο Κληροδότημα και θα καθορίζει το πλαίσιο συνεργασίας για την ωρίμανση και υλοποίηση των αναγκαίων μελετών και παρεμβάσεων».

Πολλές είναι οι αντιδράσεις τόσο για την κατασκευή του που αλλάζει το τοπίο, όσο και για την υλοποίησή του, σχετικά με το έργο κατασκευής τελεφερίκ στη Μονεμβασιά. 

Καταλαβαίνετε όλοι, ειδικά όσοι τον έχετε επισκεφτεί, ότι πρόκειται για τόπο ανεκτίμητης ιστορικής, πολιτιστικής και περιβαλλοντικής αξίας. Οπότε, όταν μπαίνει ανθρώπινο χέρι, θα πρέπει να γίνεται με απόλυτο σεβασμό στην πολιτιστική κληρονομιά, στο περιβάλλον, πάντα μέσω της οδού που ακολουθεί το κράτος δικαίου. Και αυτό το έργο χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Απαραίτητα στοιχεία είναι διαφάνεια σε όλους τους τομείς, η λογοδοσία και η πλήρης τήρηση της ευρωπαϊκής και της εθνικής νομοθεσίας, πάντα με σεβασμό στο περιβάλλον αλλά και στην πολιτιστική κληρονομιά. 

Αποκατάσταση και επανάχρηση του πρώην «Ξενία» των Μυκηνών

Όπως αναφέραμε, το Υπουργείο Πολιτισμού προχωρεί στην αποκατάσταση και επανάχρηση του κτηρίου του πρώην «Ξενία» των Μυκηνών, μετατρέποντάς το σε κτήριο μεικτής χρήσης για τη φιλοξενία χώρου προβολής παραστάσεων αρχαίου δράματος του Εθνικό Θεάτρου, του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος και της Εθνική Λυρική Σκηνής που αναφέρονται στον Οίκο των Ατρειδών, καθώς και πωλητηρίου και αναψυκτηρίου του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων. Γεγονός που έχει θετικό αντίκτυπο για την περιοχή.  

Το έργο προβλέπει την αποκατάσταση, τη διαρρύθμιση και τη συνολική λειτουργική αναβάθμιση του «Ξενία» σε ένα σύγχρονο, προσβάσιμο και ενεργειακά αποδοτικό κτήριο. Η παρέμβαση αποσκοπεί στην αναβάθμιση της εμπειρίας των επισκεπτών του αρχαιολογικού χώρου των Μυκηνών (εγγεγραμμένος στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO), με τον οποίο το κτήριο βρίσκεται σε άμεση γειτνίαση, ενώ διαθέτει προνομιακή θέα του αργολικού κάμπου.

Μετά την εγκατάλειψή του, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, το κτήριο παρουσιάζει βλάβες από φυσικούς παράγοντες, υγρασία και βανδαλισμούς, με συνέπεια να θεωρείται μη λειτουργικό και επιβάλλεται η επισκευή του, προκειμένου να προσαρμοστεί για να υποστηρίξει τις σύγχρονες λειτουργικές απαιτήσεις.

Το έργο αφορά στην ολοκληρωμένη αποκατάσταση και λειτουργική αναβάθμιση του κτηρίου, με ενίσχυση του φέροντος οργανισμού, ανακατασκευή των εσωτερικών χώρων, εγκατάσταση σύγχρονων ηλεκτρομηχανολογικών υποδομών και διαμόρφωση νέων χώρων εξυπηρέτησης κοινού και προσωπικού, με σεβασμό στην αρχική αρχιτεκτονική φυσιογνωμία του.

Εξασφαλίζονται, παράλληλα, η πλήρης προσβασιμότητα για τα ΑμεΑ, η αυτόνομη και εύρυθμη λειτουργία των επιμέρους χρήσεων, η ενεργειακή αναβάθμιση της κατασκευής και η ήπια ανάπλαση του περιβάλλοντος χώρου με τις απαραίτητες υποστηρικτικές υποδομές. Το ακίνητο, συνολικού εμβαδού 5.123 τμ, έχει περιέλθει πλέον στην κυριότητα του Υπουργείου Πολιτισμού. Το κτήριο, με επιφάνεια 565 τμ, αναπτύσσεται σε δύο στάθμες με διαμορφωμένο δώμα στο ανώτερο επίπεδο.

Το κτήριο του περιπτέρου «Ξενία Μυκηνών» είναι από τα πρώτα κτήρια που κατασκευάστηκαν από τον ΕΟΤ τη δεκαετία του 1950, έργο του αρχιτέκτονα Κίμωνα Λάσκαρι (1951). Η εγκατάσταση βρίσκεται στον δρόμο που ενώνει την ακρόπολη των Μυκηνών με το χωριό, σε απόσταση 700 μ. περίπου από τον αρχαιολογικό χώρο και τον Θησαυρό του Ατρέα. Η χωροθέτηση του κτηρίου έγινε με ιδιαίτερη μέριμνα, ώστε να μην προσβάλλεται η θέα προς τον αρχαιολογικό χώρο. Η αρχιτεκτονική του, βασισμένη στην πολυγωνική λιθοδομή και τη λιτή μοντέρνα γραμμή, εναρμονίζεται πλήρως με το τοπίο.

ΥΓ. 1: Σχετικά με το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Πολιτισμού, με ιδιώτες να μπαίνουν στο… παιχνίδι της διαχείρισης και της εκμετάλλευσης της πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως αναφέραμε, προκαλεί σφοδρές αντιδράσεις, με βασικά σημεία τριβής την εμπορική αξιοποίηση και τις καταγγελίες για ιδιωτικοποίηση.

Το ΥΠΠΟ λέει ότι αφορά την αναδιοργάνωση του ΟΔΑΠ (μαζί με τον εκσυγχρονισμό του), τη διαχείριση εσόδων του πολιτιστικού αποθέματος και την προστασία της ενάλιας κληρονομιάς. 

Είναι πολύ σημαντικό να υπάρχουν οι δεσμεύσεις ότι δεν υπάρξει μετατροπή της πολιτιστικής κληρονομιάς σε προϊόν αγοραίο, να μην περάσουν… σημαντικές λειτουργίες, όπως στη διαχείριση και στην οικονομική εκμετάλλευση ορισμένων δραστηριοτήτων, σε ιδιώτες.  Για παράδειγμα η προστασία των αρχαιοτήτων θα πρέπει να βασίζεται στην αρχαιολογική επιστήμη και στο κράτος και όχι να γίνεται μελλοντικά με βάση τα έσοδα.

Η βελτίωση της διοικητικής αποτελεσματικότητας, η ανάπτυξη και υλοποίηση έργων πολιτιστικής υποδομής, θα μπορούσαν να γίνουν και με άλλον τρόπο, διαφορετικά να το κλείσουμε το «μαγαζί» με το όνομα «Ελλάδα». Το ΥΠΠΟ τονίζει ότι δεν αλλάζει το ιδιοκτησιακό καθεστώς ούτε αποδυναμώνεται η νομική προστασία των αρχαιοτήτων και επισημαίνει ότι τα μνημεία προστατεύονται πλήρως από το Σύνταγμα και την κείμενη αρχαιολογική νομοθεσία. Απομένει να φανεί αυτό...

Δηλαδή η αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας και των εμπορικών δικαιωμάτων που σχετίζονται με την πολιτιστική κληρονομιά, η διαχείριση χορηγιών, δωρεών και επενδυτικών προγραμμάτων, η λειτουργία και ανάπτυξη υπηρεσιών που συνδέονται με αρχαιολογικούς χώρους, μουσεία και πολιτιστικές διαδρομές και η προσέλκυση επενδύσεων και συνεργασιών για την ενίσχυση των εσόδων του πολιτισμού, χρειάζονται… ΑΕ για να πραγματοποιηθούν;

Βλέπετε, υπάρχουν και οι υποχρεώσεις της χώρας βάσει των διεθνών συμβάσεων που έχει υπογράψει για το χρέος, από την εποχή των μνημονίων και όπως σας έχουμε αναφέρει ακόμα δεν έχουν… λυθεί τα «πόδια» μας! Και έχουμε πολλά χρόνια μπροστά μας για να φτάσουμε να λέμε ότι μπορούμε να αποφασίζουμε μόνοι μας, πόσω μάλλον εάν έχουμε μια κυβέρνηση που απλά ζει σε άλλον κόσμο, προσβλέποντας σε μείωση του χρέους με κάθε… τρόπο για βρουν καλύτερο μέλλον οι επόμενες γενιές, αλλά για να υποφέρουν πολλοί εδώ και χρόνια.

ΥΓ. 2: Ρωτήθηκε η Λίνα Μενδώνη για τον Γιώργο Διδασκάλου; Υπενθυμίζεται ότι ο μέχρι πρότινος γενικός γραμματέας του Υπουργείου Πολιτισμού, που κατάγεται από το Ναύπλιο και πρόσφερε πολύτιμες υπηρεσίες και στα μέρη μας, υπέβαλε στις 11 Ιουνίου την παραίτησή του, η οποία έγινε δεκτή, και όπως έγραψαν ρεπορτάζ, αυτό έγινε στον απόηχο των αποκαλύψεων για το μεγάλο κύκλωμα διαφθοράς και εκβιασμών στις πολεοδομίες της Αττικής.

Δημοσιεύματα και στοιχεία της δικογραφίας έφεραν στενό συνεργάτη του να περιλαμβάνεται στους κατηγορούμενους της υπόθεσης (χωρίς να έχει συλληφθεί).

Ο Γιώργος Διδασκάλου με ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αρνήθηκε οποιαδήποτε προσωπική εμπλοκή. Ανέφερε ότι η αποχώρησή του ζητήθηκε στο πλαίσιο της γενικότερης ανανέωσης των γενικών γραμματέων. Κυβερνητικές πηγές ανέφεραν ότι ορισμένοι γενικοί γραμματείς που συμπλήρωσαν πολλά χρόνια στην ίδια θέση (ο κ. Διδασκάλου βρισκόταν στη θέση αυτή από το 2019) «έκλεισαν τον κύκλο τους». 

Είχαν προηγηθεί οι παραιτήσεις του Γενικού Γραμματέα Περιβάλλοντος Ευθύμιου Μπακογιάννη και του Γενικού Γραμματέα Μεταναστευτικής Πολιτικής Μάνου Λογοθέτη, σε μια περίοδο που η πολιτική πίεση στην κυβέρνηση ήταν άμεση.

ΥΓ. 3: Επειδή δεν είναι η 1η φορά που εκπρόσωπος της τοπικής αυτοδιοίκησης καταγγέλλει ότι… απομονώθηκε, λόγω κριτικής του προς την κυβέρνηση και συγκεκριμένου Υπουργείου, θα σας μεταφέρουμε ότι ακόμα και τα παρακάτω λόγια δείχνουν τρόπο αντιμετώπισης και σεβασμού: «Μου είπε ότι ήθελε να μας ευχαριστήσει για αυτά που κάνουμε. Και του απάντησα χαλαρά: “Μα να μας ευχαριστήσετε αφού λέτε ότι δεν κάνουμε τίποτα;”».

Αναφερόμαστε στα όσα κατήγγειλε περί απαγόρευσης χαιρετισμού του σε εγκαίνια αρχαιολογικών έργων παρουσία της Λίνας Μενδώνη ο δήμαρχος της Ρόδου Αλέξανδρος Κολιάδης, όταν η Υπουργού Πολιτισμού επισκέφτηκε το νησί των «Ιπποτών» τον προηγούμενο μήνα. Εσείς διαψεύσατε τους ισχυρισμούς του Δημάρχου, αλλά ούτε τα παραπάνω λόγια χρειάζονταν. 

Η επίσκεψη της Υπουργού στα Δωδεκάνησα πραγματοποιήθηκε με αφορμή την ολοκλήρωση έργων αποκατάστασης και ανάδειξης μνημείων που χρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Στο πλαίσιο της τελετής παραδόθηκαν προς χρήση το τέμενος Ρετζέπ Πασά, οι επιθαλάσσιες οχυρώσεις της Μεσαιωνικής Πόλης και το οθωμανικό αρχοντικό Χασάν Μπέη.

ΥΓ. 4: Όπως έγινε γνωστό από το Παρατηρητήριο Πειραϊκής, υπάρχει θέμα με την ύπαρξη του οχυρωματικού καταφυγίου, καθώς καταγγέλλεται ότι παραδόθηκε στις «ορέξεις» κάποιων στο «βωμό» του real estate, αντί να αξιοποιηθεί ως βιώσιμο μουσείο ιστορικής μνήμης από το βομβαρδισμό του Πειραιά.

Διαβάστε ακόμα:

Εφορεία Αρχαιοτήτων Αργολίδας: Γι’ αυτούς τους λόγους επελέγη ο Γρηγορακάκης – Οι πολλές προκλήσεις και το «βαρύ» βιογραφικό του (βίντεο, εικόνες)

«Κατεδαφίζεται μου είπαν το όνειρό μου...» (βίντεο, εικόνες)

Μενδώνη – Αργολίδα: Όταν… προλαβαίνεις τις εξελίξεις και μιλάς μέσα από ρεπορτάζ (βίντεο, εικόνες)

Ο καβγάς της Μενδώνη στο Άργος αποκάλυψε και άλλα ερωτήματα που θέλουν απαντήσεις (βίντεο, εικόνες)

Χρειάζονται… ανασκαφές για να βρεθούν οι υποσχέσεις έργων κ. Μενδώνη; (εικόνες)

Δράση για την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου της Λέρνας (εικόνες)

Φωτογραφίες: ΥΠΠΟ

Η Επίδαυρος αποκτάει νέο αρχαιολογικό μουσείο, προκειμένου να στεγάσει τα σημαντικά ευρήματα από το ιερό του Ασκληπιού, ένα μέρος των οποίων εκτίθεται σήμερα στο υπάρχον παλαιό κτήριο, που έχει ξεπεράσει τον έναν αιώνα ύπαρξης, αλλά και έχει ξεπεραστεί βέβαια εντελώς, μουσειακά.

Αυτό είναι ένα πού σημαντικό γεγονός για τον νομό μας και την πολιτιστική κληρονομιά του και πίσω από αυτή τη δημιουργία είναι ο Βασίλης Λαμπρινουδάκης. Πρόκειται για τον αρχαιολόγο που ασχολείται με τη δημιουργία του νέου αρχαιολογικού μουσείου της Επιδαύρου, καθώς θα βασιστεί σε δική του πρόταση.

Οι χρήσεις που προτείνονται για το νέο κτήριο του μουσείου από την αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων Αργολίδας έχουν λάβει υπ’ όψιν την προκαταρκτική μουσειολογική πρόταση, που έχει συνταχθεί από τον εξέχοντα αρχαιολόγο, καθηγητή Βασίλειο Λαμπρινουδάκη, ο οποίος ανασκάπτει και μελετά το ιερό του Ασκληπιού για περισσότερο από 50 χρόνια.

Στη συνέχεια θα σας παρουσιάσουμε τι προβλέπεται να ετοιμαστεί με βάση τα σχέδια και ποιες θα είναι οι χρήσεις του νέου αρχαιολογικού μουσείου. Θα σας ενημερώσουμε για την ιστορία του μουσείου και τα εκθέματα. Με πληροφορίες του Μ. Θερμού (MonoNews Ανασκαφή). Ακολούθως, μπορείτε να διαβάσετε και τι ανέφερε ο Βασίλειος Λαμπρινουδάκης στην εφημερίδα «Lifo», μαθαίνοντας πολλά πράγματα για τον συγκεκριμένο αρχαιολόγο.

Εκεί θα χτιστεί το νέο μουσείο

Το νέο κτήριο, εμβαδού περί τα 2.500 τμ προβλέπεται να ανεγερθεί στην περιοχή, όπου βρίσκεται το Ξενία και οι άλλες σύγχρονες εγκαταστάσεις που εξυπηρετούν διάφορες χρήσεις (Θεατρικό Μουσείο, καμαρίνια, γραφεία, αρχεία, βιβλιοθήκη, εργαστήριο συντήρησης, αποθήκες κ.λπ.). Το σημείο βρίσκεται εκτός του μνημειακού συνόλου του Ασκληπιείου, στο οποίο επίσης, δεν υπάρχουν αρχαιολογικά κατάλοιπα ενώ στην ίδια περιοχή, ας σημειωθεί, είναι ήδη υπό ανέγερση το πωλητήριο του ΟΔΑΠ, καθώς και ένα κτήριο πολλαπλών χρήσεων για το Ελληνικό Φεστιβάλ.

Σε γενικές γραμμές δηλαδή, είναι το καταλληλότερο για τη χωροθέτηση του νέου μουσείου, καθώς έτσι ολοκληρώνεται ο σχεδιασμός για την συγκέντρωση όλων των νέων κτηριακών εγκαταστάσεων, που απαιτούνται για την λειτουργία του αρχαιολογικού χώρου.

Πιο συγκεκριμένα, και σύμφωνα με το κτηριολογικό πρόγραμμα που κατατέθηκε στο Συμβούλιο Μουσείων του υπουργείου Πολιτισμού, το μουσείο προβλέπεται να κτισθεί στο τέλος της νέας διαδρομής περιήγησης στον αρχαιολογικό χώρο, που θα ξεκινά από τα Προπύλαια (την αρχαία είσοδο) του ιερού στα βόρεια και θα καταλήγει στο αρχαίο θέατρο, στο νότιο άκρο του ιερού και στην έξοδό του από αυτό. Σε κάθε περίπτωση πάντως, όλη αυτή η περιοχή βρίσκεται εντός της Ζώνης Α’ του κηρυγμένου αρχαιολογικού χώρου.

Οι χρήσεις του νέου μουσείου

Σημαντικό είναι το γεγονός εξάλλου, ότι οι χρήσεις που προτείνονται για το νέο κτήριο του μουσείου από την αρμόδια Εφορεία Αρχαιοτήτων Αργολίδας έχουν λάβει υπ’ όψιν την προκαταρκτική μουσειολογική πρόταση, που έχει συνταχθεί από τον εξέχοντα αρχαιολόγο, καθηγητή Βασίλειο Λαμπρινουδάκη, ο οποίος ανασκάπτει και μελετά το ιερό του Ασκληπιού για περισσότερο από 50 χρόνια.

Σύμφωνα με αυτήν η μόνιμη έκθεση στο ισόγειο του κτηρίου θα καταλαμβάνει έκταση 1.100 τμ ενώ το μουσείο εκτός από τον χώρο υποδοχής και τα γραφεία του θα διαθέτει επίσης αίθουσα πολλαπλών χρήσεων για διαλέξεις, εκπαιδευτικά προγράμματα στο ημιυπόγειο ενώ φυσικά θα υπάρχουν και όλοι οι απαιτούμενοι βοηθητικοί χώροι και οι απαραίτητες εγκαταστάσεις.

Η όλη πρόταση εξάλλου, για τη δημιουργία ενός νέου κτηρίου, αφορά στον ευρύτερο σχεδιασμό της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αργολίδας και έρχεται να συμπληρώσει το πρώτο τμήμα του αρχικού σχεδιασμού για την ανάδειξη του Ασκληπιείου σε αρχαιολογικό και περιβαλλοντικό πάρκο, μέσω της υπογραφείσας από το 2019 Προγραμματικής Σύμβασης μεταξύ Υπουργείο Πολιτισμού, Περιφέρειας Πελοποννήσου και Δήμου Επιδαύρου.

Η ιστορία και τα εκθέματα

Εντός του αρχαιολογικού χώρου του ιερού του Ασκληπιού, που αποτελούσε την μητρόπολη όλων των ασκληπιείων του αρχαίου κόσμου βρίσκεται το εν λειτουργία αρχαιολογικό μουσείο, που κτίσθηκε το 1898-1900 από την Αρχαιολογική Εταιρεία. Άρχισε να λειτουργεί το 1909 στεγάζοντας πολλά από τα ευρήματα των ανασκαφών, που είχαν διεξαχθεί από το 1881 ως το 1928 από τον αρχαιολόγο Παναγή Καββαδία. Στον ίδιο οφείλεται και η έκθεση των αρχαίων, που διατηρείται ως σήμερα, χαρακτηριστικό δείγμα της μουσειακής αντίληψης των αρχών του 20ού αιώνα, με την πυκνή και παρατακτική διάταξη των εκθεμάτων, αν και αναγκαστική, λόγω της στενότητας του χώρου.

Τα εκθέματα του Μουσείου χρονολογούνται από την Αρχαϊκή ως την Ρωμαϊκή εποχή και προέρχονται από τα Προπύλαια του ιερού, τον ναό του Ασκληπιού και τον ναό της Άρτεμης και τον Θόλο της Επιδαύρου. Είναι επιγραφές, ιατρικά εργαλεία, σίμες αρχαίων κτηρίων, ακροκέραμα, ανάγλυφα, αγάλματα μεγάλου μεγέθους αλλά και πολλά μικρά αναθήματα, το σημαντικό γνωστό, ημιτελές κορινθιακό κιονόκρανο που βρέθηκε κοντά στη Θόλο, καθώς και μεγάλα τμήματα σημαντικών αρχαίων κτηρίων.

Στο μουσείο εκτίθενται επίσης και εκμαγεία σημαντικών αγαλμάτων όπως της Υγείας 4ου π.Χ. αιώνα, της Αφροδίτης (ρωμαϊκό αντίγραφο), του Ασκληπιού (Ρωμαϊκής εποχής), των αετωμάτων του ναού του Ασκληπιού, των ακρωτηρίων του ναού της Άρτεμης καθώς και αναγλύφων, τα οποία βρίσκονται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο στην Αθήνα.

Το κτήριο του μουσείου, ένα από τα αρχαιότερα της Ελλάδας είναι κτισμένο μεταξύ του αρχαίου Θεάτρου και του υπόλοιπου ιερού του Ασκληπιού, στη νότια πλευρά μικρού χειμάρρου και αποτελείται από τον προθάλαμο και δύο μακρόστενες αίθουσες. Στην νότια του πλευρά κατασκευάστηκε μεταγενέστερα πρόσθετο υπόστεγο, το οποίο στεγάζει μεγάλο αριθμό επιγραφών.

Βασίλης Λαμπρουδάκης: Ο αρχαιολόγος πίσω από το νέο μουσείο της Επιδαύρου

Ο αρχαιολόγος που ασχολείται με τη δημιουργία του νέου αρχαιολογικού μουσείου της Επιδαύρου, καθώς θα βασιστεί σε δική του πρόταση, είναι ο Βασίλης Λαμπρινουδάκης. Από τις ανασκαφές στην Επίδαυρο και τη Νάξο, ο ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας αφηγείται μια ζωή αφιερωμένη στην ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Και όπως λέει, το πιο πολύτιμο εύρημα δεν ήταν αρχαιολογικό – ήταν η γυναίκα του.

Τα ανέφερε ο ίδιος στην εφημερίδα «Lifo», μιλώντας και για την Επίδαυρο. Διαβάστε όσα αποκάλυψε:

Γεννήθηκα στη Χίο τον Ιούλιο του 1939 και έζησα στο νησί μέχρι τα δεκαοκτώ μου χρόνια, όταν έφυγα για σπουδές στην Αθήνα. Μεγάλωσα στο αστικό περιβάλλον της πόλης, σε μια εποχή γεμάτη αντιθέσεις. Αποφοίτησα από το Γυμνάσιο Aρρένων Χίου, ένα σχολείο με μακρά πνευματική παράδοση από την εποχή που το ίδρυσε ο Όσιος Αθανάσιος ο Πάριος. Το σπίτι μας βρισκόταν μόλις λίγα βήματα από τη βιβλιοθήκη Κοραή – έναν πνευματικό θησαυρό που επισκεπτόμουν συχνά και που διαμόρφωσε την αγάπη μου για τη γνώση και την Ιστορία. Από την παιδική μου ηλικία κουβαλώ ένα πλήθος αναμνήσεων.

Δεν ξεχνώ τις ατέλειωτες ώρες παιχνιδιού στη γειτονιά με τους φίλους μου αλλά ούτε και τις δυσκολίες και τις στερήσεις της περιόδου της γερμανικής κατοχής, που σημάδεψαν τη γενιά μου. Θυμάμαι επίσης με ευχαρίστηση τα μαθήματα γαλλικών στο κολέγιο Saint Joseph, που λειτουργούσε τότε στη Χίο. Ως παιδί, ήμουν ιδιαίτερα σκανταλιάρης και ατίθασος. Από τις ζωντανές εκείνες αναμνήσεις ξεχωρίζω τις φάρσες μας: μαζί με τους συμμαθητές μου βάζαμε φωτιά σε παλιά φιλμ και τα πετούσαμε από το παράθυρο. Οι καλόγριες, βλέποντας πως δεν μας έβαζαν εύκολα σε τάξη, συχνά μας άφηναν τελικά να κάνουμε ό,τι θέλαμε.

• Οι γονείς μου ήταν πρόσφυγες από την περιοχή της Σμύρνης. Και στους δύο χρωστάω τις ηθικές αρχές και αξίες που διέπουν σταθερά τη ζωή μου. Ιδιαίτερα στον πατέρα μου οφείλω την αγάπη για τα γράμματα και τη γνώση της αγγλικής γλώσσας. Ξέρετε, ο πατέρας μου έζησε για χρόνια στην Αμερική και όταν επέστρεψε δίδασκε αγγλικά στη Χίο. Όσον αφορά τη μητέρα μου, θα έλεγα ότι της χρωστώ την ικανότητα να προσεγγίζω με θετικό τρόπο τα όποια προβλήματα της ζωής.

«Η ζωή μου με έχει διδάξει πως η τίμια εργασία, αργά ή γρήγορα, αμείβεται. Και κάτι ακόμη σημαντικό: το έργο που έχεις παραγάγει δεν μπορεί κανείς να σ’ το αφαιρέσει. Είναι τελικά αυτό που μένει, όταν όλα τα άλλα παρέλθουν».

Σπούδασα Κλασική Αρχαιολογία και Ιστορία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Δίδαξα έως το 2006 (οπότε και αφυπηρέτησα ως ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας), ενώ το επιστημονικό μου έργο επικεντρώνεται στην αρχαία ελληνική τέχνη, την αρχιτεκτονική, την τοπογραφία της αρχαίας Ελλάδας, την επιγραφική, τη θρησκεία και λατρεία των αρχαίων, τη θεωρία της αρχαιολογίας, καθώς και τη διαχείριση και ανάδειξη μνημείων. Για μένα, η αρχαιολογία είναι πρωτίστως Ιστορία.

Ανατρέχοντας στο παρελθόν, αναγνωρίζω πως το άσβεστο ενδιαφέρον μου για την Ιστορία γεννήθηκε μέσα από τα μαθήματα –και τις παράπλευρες δράσεις– ενός φωτεινού δασκάλου στο Γυμνάσιο της Χίου: του Γιάννη Κουνέλλη. Μαζί του επισκεπτόμασταν μνημεία στο νησί, προσπαθώντας να αναπλάσουμε την ιστορία τους και να αποκωδικοποιήσουμε τα μηνύματά τους. Διδάσκοντας, έμαθα πως ταυτόχρονα διδάσκεσαι κι εσύ. Και κάτι ακόμη: στα χρόνια που ήμουν καθηγητής στο πανεπιστήμιο, συνειδητοποίησα ότι ο καλός συνδικαλισμός μπορεί να αποφέρει καρπούς και να κάνει καλό, ενώ ο κακός λειτουργεί ως φρένο και τροχοπέδη.

• Όλα αυτά τα χρόνια είχα την τιμή να διευθύνω τις αρχαιολογικές έρευνες, τις εργασίες ανασκαφής, αναστήλωσης και ανάδειξης στο Ασκληπιείο και στην αρχαία πόλη της Επιδαύρου. Παράλληλα, υπηρέτησα ως διευθυντής των ανασκαφών και των εργασιών του Πανεπιστημίου Αθηνών σε σειρά σημαντικών αρχαιολογικών θέσεων στη Νάξο: στη Γρόττα, στο Ιερό των Υρίων, στο Ιερό του Γύρουλα, καθώς και στην περιοχή των αρχαίων λατομείων και του υδραγωγείου των Μελάνων. Επίσης, διηύθυνα τις ανασκαφές στην Παλαιομάνινα της Ακαρνανίας.

Η ανασκαφή και ανάδειξη των αρχαιολογικών χώρων των Υρίων και του Γύρουλα στη Νάξο τιμήθηκε με το Α΄ Βραβείο της Europa Nostra. Δεν ήταν κάτι εύκολο. Η πρόταση για βράβευση κατατέθηκε από την Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού και η συγκίνηση ήταν μεγάλη όταν πληροφορηθήκαμε πως, ανάμεσα σε περισσότερα από σαράντα αντίστοιχα έργα σε μνημεία διαφόρων εποχών από όλη την Ευρώπη, η Νάξος απέσπασε την κορυφαία διάκριση. Σημαντική προσωπική στιγμή αποτέλεσε και η απονομή, το 2003, του παράσημου του Ταξιάρχη του Τάγματος του Φοίνικος από τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας, ως αναγνώριση της συμβολής μου στην προβολή της ελληνικής ιστορίας και αρχαιολογίας σε διεθνές επίπεδο.

Τα ευρήματα που με συγκινούν ιδιαίτερα είναι αυτά που παρέχουν νέα στοιχεία για τη γνώση του παρελθόντος και ιδιαίτερα εκείνα που επιβεβαιώνουν μια υπόθεση που έχει κάνει κανείς κατά την ερευνητική στόχευσή του. Για παράδειγμα, στον ναό της Δήμητρας στο Σαγκρί της Νάξου οι παραστάδες των θυρών είχαν έναν χαρακτηριστικό τρόπο ανάρτησης της θύρας. Σ’ έναν άλλο χώρο κοντά στην πόλη, στα Ύρια, σ’ ένα εκκλησάκι ήταν εντοιχισμένο ένα κομμάτι τέτοιας παραστάδας, όμως τα στοιχεία του τρόπου ανάρτησης είχαν άλλες διαστάσεις από εκείνες του Σαγκρίου. Η λογική υπόθεση που προέκυπτε ήταν ότι στην περιοχή υπήρχε άλλος αρχαίος ναός, ανάλογος με αυτόν του Σαγκρίου. Η χαρά και ικανοποίηση ήταν λοιπόν μεγάλη όταν, μετά από διερευνητικές συζητήσεις με τους κατοίκους και ανασκαφική έρευνα εντοπίστηκε ο αρχαϊκός ναός του Διονύσου στα Ύρια. Είμαι πολύ περήφανος για όσα φέραμε στο φως στο νησί της Νάξου. Βρέθηκα στο νησί το 1961 ως τελειόφοιτος Αρχαιολογίας για να συμμετάσχω στην ανασκαφή στη Νάξο, ύστερα από πρόσκληση του Νίκου Κοντολέοντος.

Οι πρώτες μου εμπειρίες από την ανασκαφή φαντάζουν σήμερα στο μυαλό μου κάπως μυθικές. Μικρή πόλη σε σχέση με τη Χίο, δύσκολη ανασκαφή στη συνήθως ανταριασμένη ακτή της Γρόττας, που έφθανε στα αρχαία πολύ κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, ωράριο από τις επτά το πρωί ως τις πέντε το απόγευμα, έρευνα σε περισσότερες περιοχές με διαφορετικών εποχών αρχαία (Γρόττα, Απλώματα, Αγορά, Γύρουλας στο Σαγκρί). Και, πάνω απ’ όλα, σοβαρές απαιτήσεις στην ανασκαφή από έναν πρωτόπειρο τελειόφοιτο Αρχαιολογίας, αφού αρχή του Νίκου Κοντολέοντος ήταν ότι στα βαθιά μαθαίνεις κολύμπι.

• Όσον αφορά στο νησί της Νάξου, θυμάμαι ακόμη ένα περιστατικό. Το 1982 επιχειρήσαμε μια μικρή ανασκαφή γύρω από την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, η οποία όμως απέδωσε αποκλειστικά χριστιανικές ταφές, χωρίς άλλα αρχαιολογικά ευρήματα. Τότε αποφασίσαμε να εφαρμόσουμε μεθόδους ντετέκτιβ. Αρχίσαμε να ρωτάμε τους ντόπιους που καλλιεργούσαν τα γύρω χωράφια: «Μήπως σκάβοντας πέσατε ποτέ πάνω σε κάτι αρχαίο;». Οι απαντήσεις ήταν συνήθως: «Στο δικό μου χωράφι, όχι. Αλλά άκουσα ότι στου τάδε κάτι είχε βρεθεί». Συλλέγοντας και συγκρίνοντας αυτές τις μαρτυρίες, κάναμε μια ιδιότυπη στατιστική, σε ποιον γείτονα συνέκλιναν οι περισσότερες σχετικές πληροφορίες. Έτσι καταλήξαμε σε ένα συγκεκριμένο σημείο, περίπου 200 μέτρα βορειοανατολικά του Αγίου Γεωργίου, όπου ξεκινήσαμε επιτόπια έρευνα του εδάφους. Καθώς η έρευνά μας άρχισε να δείχνει ότι βρισκόμασταν στον σωστό δρόμο, οι ντόπιοι μάς αποκάλυψαν ότι το 1961 είχε γίνει πράγματι εκεί μια λαθρανασκαφή. Οι αρχαιοκάπηλοι όμως απογοητεύτηκαν, καθώς βρήκαν μόνο μάρμαρα και όχι αγάλματα ή ειδώλια. Μας υπέδειξαν τον χώρο και πολύ σύντομα εντοπίσαμε τον σχετικά πρόσφατο λάκκο τους. Από τα περιφρονημένα κατάλοιπα καταλάβαμε αμέσως πως ανήκαν σε μεγάλο αρχαίο οικοδόμημα. Η συνέχεια των ανασκαφών επιβεβαίωσε τις υποψίες μας: επρόκειτο για τη νοτιοδυτική γωνία του ναού του Διονύσου, ανακατασκευασμένη κατά τα ρωμαϊκά χρόνια.

• Το δεύτερο παράδειγμα αφορά την Επίδαυρο. Ένας βωμός στο κέντρο του Ασκληπιείου διαπιστώθηκε ότι ήταν αξονικά προσανατολισμένος προς τη Θόλο. Ο βωμός είχε τρεις φάσεις λειτουργίας, η πρώτη από τις οποίες ήταν αρχαϊκή, αναγόμενη στο τέλος του 7ου πΧ αιώνα. Όμως η Θόλος, με την οποία λόγω προσανατολισμού φαινόταν να συνδέεται ο βωμός, χρονολογείται στον 4ο π.Χ. αι. Το λογικό συμπέρασμα και εδώ ήταν ότι πριν από τη Θόλο στη θέση της υπήρξε αντίστοιχο οικοδόμημα προς το οποίο έβλεπε ο βωμός. Και εδώ η συγκίνηση ήταν πολύ μεγάλη, όταν η ανασκαφή δίπλα και κάτω από τη Θόλο άρχισε να αποκαλύπτει ένα κτίριο με υπόγειο, προδρομικό της Θόλου.

• Η Επίδαυρος είναι για μένα ο τόπος στον οποίο τεκμηριώνεται με μνημεία χωρίς διακοπή η ιστορία της φροντίδας της υγείας από την προϊστορική εποχή μέχρι το τέλος της αρχαιότητας και ο τόπος όπου άκμασε το μεγαλύτερο θεραπευτήριο της αρχαιότητας. Είναι το μεγάλο σχολείο για την απόκτηση γνώσης για την ιστορία της ιατρικής, και είναι ακόμη ο χώρος των ευχάριστων εμπειριών από την αποκάλυψη άγνωστων ως σήμερα μνημείων της και διερεύνησης της ιστορίας και των μηνυμάτων τους. Τόπος φροντίδας σώματος και ψυχής. Αυτό το διάστημα ασχολούμαι ενδελεχώς με τη δημιουργία του νέου αρχαιολογικού μουσείου που θα αποκτήσει η Επίδαυρος.

Το νέο κτήριο, εμβαδού περί τα 2.500 τμ, προβλέπεται να ανεγερθεί στην περιοχή. Σύμφωνα με τη μουσειολογική πρόταση που έχω συντάξει, η μόνιμη έκθεση θα εκτίθεται στο ισόγειο του κτιρίου και θα καταλαμβάνει μια έκταση 1.100 τμ. Την ίδια στιγμή, το μουσείο, εκτός από τον χώρο υποδοχής και τα γραφεία του, θα διαθέτει ακόμη μια αίθουσα πολλαπλών χρήσεων που θα λειτουργεί για διαλέξεις και εκπαιδευτικά προγράμματα στο ημιυπόγειο, ενώ έχουν προβλεφθεί και άλλοι βοηθητικοί χώροι σε ένα σύνολο 200 τ.μ. Σκεφτείτε ότι όλα τα ευρήματα που αφορούν τον Απόλλωνα Μαλεάτα βρίσκονται στις αποθήκες. Είναι πλέον σαφές ότι το υφιστάμενο μουσείο στον αρχαιολογικό χώρο της Επιδαύρου δεν ανταποκρίνεται ούτε στις σύγχρονες ανάγκες ούτε στη σπουδαιότητα του χώρου.

Γι’ αυτόν τον λόγο, δημιουργείται ένα νέο μουσείο, το οποίο θα αναδείξει με σύγχρονο τρόπο την ιστορία της ιατρικής μέσα από τα κινητά ευρήματα του Ασκληπιείου. Το παλαιό μουσείο όμως δεν καταργείται. Αντιθέτως, διατηρείται και αποκτά έναν νέο ρόλο: εκεί θα εκτίθενται οι οικοδομικές επιγραφές, οι οποίες τεκμηριώνουν τον τρόπο διαχείρισης των οικονομικών και τεχνικών έργων της εποχής. Ο επισκέπτης θα έχει έτσι τη δυνατότητα να γνωρίσει την αρχιτεκτονική μορφή και τη διοικητική οργάνωση του ιερού. Ελπίζουμε ότι σε διάστημα δύο ετών το νέο μουσείο θα είναι έτοιμο να υποδεχθεί το κοινό.

• Η θητεία μου στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο υπήρξε για μένα το μεγαλύτερο σχολείο ενημέρωσης για την αρχαιολογική έρευνα στην Ελλάδα αλλά και για τους τρόπους διαχείρισης των μνημείων. Οι περισσότερες αποφάσεις του Συμβουλίου είναι καθοριστικές για την τύχη των μνημείων τα οποία αφορούν. Μια από αυτές είναι, π.χ., ο καθορισμός των ζωνών προστασίας των μνημείων. Και θεωρώ ότι τα τελευταία χρόνια έχει γίνει πολύ καλή δουλειά για την ανάδειξη των μνημείων της Αθήνας και την προσβασιμότητα και αναγνωσιμότητά τους από το ευρύ κοινό. Τώρα, αν μπορούσα να αναστήσω ένα κτήριο που έχει χαθεί στο πέρασμα του χρόνου; Είναι πολλά. Μια σημαντική περίπτωση είναι η περίφημη Βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας, που καταστράφηκε από φωτιά κατά τη διάρκεια των ρωμαϊκών εμφύλιων πολέμων. Μια διαφορετική περίπτωση είναι ο ναός της Αγροτέρας Αρτέμιδος στον Ιλισό, ανάλογης σπουδαιότητας για την αρχιτεκτονική με τον ναό της Αθηνάς Νίκης στην Ακρόπολη, που κατεδαφίστηκε από τον βοεβόδα της Αθήνας Χατζή Αλή Χασεκή το 1776.

• Από τότε που ξεκίνησα μέχρι σήμερα, η αρχαιολογία έχει αλλάξει. Σε θεωρητικό επίπεδο έχει αναπτυχθεί περισσότερο ως προς τη μελέτη των κοινωνικών δομών των αρχαίων κοινωνιών, στο μεθοδολογικό και τεχνικό επίπεδο έχει αναπτυχθεί η διεπιστημονική έρευνα των καταλοίπων του παρελθόντος, και στο επίπεδο διαχείρισης των μνημείων η συντήρηση και αποκατάσταση των ήδη γνωστών μνημείων αφενός βαρύνει στις επιλογές μας περισσότερο από την αποκάλυψη νέων και αφετέρου έχει αναπτύξει εξαιρετική τεχνογνωσία για την προστασία και προβολή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.

• Ακούμε το συχνά το δίλημμα: τουριστική ανάπτυξη ή «αρχαία»; Είναι μια δύσκολη εξίσωση, που όμως πάντα με σεβασμό στα μνημεία αλλά και με κοινωνική ευαισθησία μπορεί να λυθεί. Στη διαχείριση των μνημείων, ανάλογα με την κλίμακα αξιών τους, υπάρχει η περίπτωση διατήρησης του μνημείου ορατού και επισκέψιμου, ώστε να απαιτείται απαλλοτρίωση του ιδιωτικού χώρου στον οποίο αυτό βρίσκεται· υπάρχει η περίπτωση της διατήρησης σε υπόγειο και η περίπτωση της επίχωσης, ώστε να μπορεί να οικοδομηθεί υπό όρους ο ιδιωτικός χώρος· ή μπορεί να κριθεί ότι ενδείκνυται η απόσπαση και μεταφορά των αρχαίων σε άλλο χώρο ή ακόμα και η αρχαιολογική διάλυσή τους. Πάντα υπάρχουν λύσεις. Θυμηθείτε τη μεταφορά σημαντικών εκθεμάτων από την αρχαιολογική ανασκαφή του Συντάγματος στην Πανεπιστημιούπολη του Ζωγράφου. Λύση είναι ακόμη και η διάλυση με επιστημονικό τρόπο, όταν το εύρημα δεν έχει ιδιαίτερη αξία. Τέτοιες λύσεις δόθηκαν, επί παραδείγματι, όταν κατασκευάστηκε η Αττική Οδός.

• Η μεγαλύτερη πρόκληση για έναν αρχαιολόγο είναι η έντονη οικοδομική δραστηριότητα, η οποία, σε συνδυασμό με την εγγενή στην αρχαιολογική έρευνα χρονοβόρα διαδικασία, απαιτεί πολύ αυξημένη απασχόληση, που το υπάρχον προσωπικό στην αρμόδια κρατική υπηρεσία δεν μπορεί πολλές φορές να καλύψει. Από την άλλη πλευρά, μια θετική πρόκληση για τον αρχαιολόγο του σήμερα είναι το έντονα αυξημένο ενδιαφέρον του κοινού, το οποίο μάλιστα στις μέρες μας είναι υψηλότερου μορφωτικού επιπέδου. Ο αρχαιολόγος πρέπει σήμερα στους μνημειακούς χώρους και στα μουσεία να συνθέτει και να παρουσιάζει ένα έγκυρο, θελκτικό και εύκολα κατανοητό αφήγημα για τη σημασία και τα μηνύματα των χώρων και των μνημείων που έχει στην αρμοδιότητά του.

• Προσωπικά, πιστεύω ότι η διαχείριση των μνημείων είναι επιστήμη, γιατί χρησιμοποιεί και παράγει διεπιστημονικές γνώσεις για την προστασία και την ανάδειξη των μνημείων. Ωστόσο είναι και τέχνη, γιατί χρειάζεται εξειδικευμένες ικανότητες και εμπειρία για την εφαρμογή των γνώσεων αυτών, αλλά είναι και δημόσια πολιτική, αφού η προστασία των μνημείων είναι αρμοδιότητα του κράτους και οι επιλογές των κυβερνήσεων επηρεάζουν τον τρόπο που θα γίνει και την έκταση που θα πάρει.

• Αναρωτιέμαι πολλές φορές τι κάνει μοναδική την ελληνική αρχαιολογία. Πρώτα απ’ όλα, ο πλούτος, η υψηλή ποιότητα και το διαχρονικό εύρος του πολιτιστικού αποθέματος της Ελλάδας. Οι Έλληνες αρχαιολόγοι, με την εμπειρία που τους χαρίζει η ενασχόληση με αυτόν τον πλούτο και την άμεση επαφή μέσω της ανασκαφής με τα κατάλοιπα του παρελθόντος, διακρίνονται στον διεθνή χώρο για τη σφαιρική γνώση του αντικειμένου τους και τις αντίστοιχες ερμηνείες τους.

• Η αρχαία λατρεία και θρησκεία έχει αφήσει πάμπολλα πολιτιστικά κατάλοιπα στη σημερινή ζωή. Τι να πρωτοθυμηθώ; Είναι πολλά, από την ονοματοθεσία των παιδιών (τα εγγόνια παίρνουν το όνομα του παππού και της γιαγιάς = αναγέννηση) και τις φωτιές του Αϊ-Γιάννη (καθαρμός) μέχρι το σιτάρι και το ρόδι στα κόλλυβα των μνημοσύνων (καθαρή επιβίωση της λατρείας της Δήμητρας και της Περσεφόνης, που σχετίζεται με τη διαλεκτική σχέση του θανάτου με τη ζωή). Η επίδραση της αρχαίας λατρείας φαίνεται και στη σημερινή τέχνη και πολιτιστική δραστηριότητα, με τη χρήση των προσώπων των θεών ή θεμάτων από την ελληνική μυθολογία, όπως, για παράδειγμα, η θυσία της Ιφιγένειας στο θέατρο.

• Ζούμε στην εποχή της ταχύτητας και της εικόνας και αρκετοί διερωτώνται πώς μπορεί να βρει κάποιος χώρο για μελέτη και προβολή της αρχαίας τέχνης. Η εικόνα είναι πράγματι το κύριο μέσο με το οποίο επικοινωνούμε σήμερα. Η εικαστική παραγωγή των αρχαίων Ελλήνων, πλαστική, ζωγραφική, αγγειογραφία, ψηφιδωτά κ.ά. υπήρξε πλουσιότατη και έχει σωθεί σε μεγάλο βαθμό. Τα αρχαία έργα, όπως και τα σύγχρονα έργα τέχνης, εκφράζουν την κοσμοθεωρία του δημιουργού τους και της εποχής τους, και έτσι αποδίδουν άμεσα την ιστορική στιγμή κατά την οποία παράχθηκαν, αποτελώντας τα πιο άμεσα τεκμήρια για την ανασύσταση του παρελθόντος. Στο τέλος του 20ού αιώνα, μια διεθνής ομάδα μελετητών της αρχαίας εικονογραφίας κατέγραψε και παρουσίασε σε μια εγκυκλοπαίδεια οκτώ διπλών τόμων όλες τις σωζόμενες αρχαίες ελληνικές, ρωμαϊκές και ετρουσκικές μυθολογικές παραστάσεις σε όλο τον κόσμο. To έργο αυτό ανταποκρίθηκε στο ενδιαφέρον όχι μόνο των ειδικών αλλά και του ευρύτερου κοινού και αναζωογόνησε τις σπουδές για την αρχαία εικονογραφία και την έμπνευση σύγχρονων δημιουργών από αυτήν.

• Στις μέρες μας, με ανησυχούν ιδιαίτερα φαινόμενα όπως η νεανική παραβατικότητα, η διάδοση των ναρκωτικών, οι πόλεμοι που εκτυλίσσονται στη γειτονιά μας, καθώς και ο αδιάκοπος βομβαρδισμός από τα μέσα ενημέρωσης με ειδήσεις γύρω από τη βία, τις συγκρούσεις και το έγκλημα. Η συνεχής αυτή έκθεση δεν αφήνει ανεπηρέαστη την ψυχολογία, ούτε την κοινωνική μας συνοχή. Σε ό,τι αφορά την ελληνική κοινωνία, πιστεύω ότι έχει εξελιχθεί σημαντικά και δεν θα πρέπει να χαρακτηρίζεται εύκολα ως «συντηρητική».

Η διαχρονικά ισχυρή παρουσία και αντοχή του θεσμού της οικογένειας, σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές κοινωνίες, δεν αποτελεί απαραίτητα δείγμα συντήρησης, μπορεί αντιθέτως να λειτουργεί ως στήριγμα κοινωνικής συνοχής. Παράλληλα, ας μην ξεχνάμε ότι η ελληνική νομοθεσία έχει σημειώσει τα τελευταία χρόνια αξιοσημείωτα βήματα στον τομέα της συμπερίληψης. Σε αρκετούς τομείς, η κοινωνική ισότητα στην Ελλάδα αποτυπώνεται με ουσιαστικό τρόπο. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η υψηλή αναλογία γυναικών σε θέσεις πανεπιστημιακών διδασκόντων, κάτι που δεν παρατηρείται το ίδιο συχνά σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Φυσικά, υπάρχουν ακόμη φωνές συντηρητισμού και σκληρές κοινωνικές εκφάνσεις. Όμως, στις περισσότερες περιπτώσεις, αυτές αποδοκιμάζονται από τη μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών. Άλλωστε, είναι σημαντικό να αποσαφηνίσουμε τι εννοούμε με τον όρο «συντήρηση». Η προσήλωση σε δοκιμασμένες και αποτελεσματικές κοινωνικές πρακτικές δεν είναι οπισθοδρόμηση – μπορεί, αντιθέτως, να αποτελέσει τη βάση για πρόοδο με θετικό πρόσημο.

• Στην Αθήνα αγαπώ το ωραίο της κλίμα και τη ζωντάνια της πόλης, την πανταχού παρούσα πολιτιστική κληρονομιά της με λαμπρά μνημεία τόσο από το απώτερο παρελθόν όσο και από τη σύγχρονη εποχή, γύρω από τα οποία έχουν αναπτυχθεί χώροι ελεύθεροι από την καθημερινή πολύβουη κίνηση, όπως η οδός Διονυσίου Αρεοπαγίτου και το πάρκο της Ακαδημίας Πλάτωνος. Με ενοχλούν όμως η μόνιμη κυκλοφοριακή συμφόρηση στο μεγαλύτερο μέρος του Λεκανοπεδίου και τα κακόγουστα γκράφιτι σε δημόσια και ιδιωτικά κτίρια.

• Επιτυχία σημαίνει για μένα η επίτευξη του επιδιωκόμενου αποτελέσματος σε μια προσπάθεια δημιουργίας ενός σημαντικού έργου ή διαμόρφωσης μιας εποικοδομητικής κατάστασης πραγμάτων. Το τίμημα είναι σκληρή και εντατική δουλειά με παράλληλο περιορισμό σε καθημερινές «χαρές» και συχνά αντιμετώπιση δίκαιης ή άδικης κριτικής, ενίοτε δε και κακοήθους υπονόμευσης.

• Ο μεγαλύτερός μου φόβος είναι η ανθρώπινη αδυναμία, που μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένες αποφάσεις και πράξεις. Σήμερα, δύναμη μού δίνει η στήριξη της οικογένειάς μου, η θέληση να ολοκληρώσω τα έργα μου που βρίσκονται σε εξέλιξη και η πίστη μου στη βοήθεια του Θεού. Για μένα Θεός είναι εκείνη η υπερβατική δύναμη που διέπει τη φύση και τη ζωή μας, και που κατά τη θεολογία της Εκκλησίας είναι «ανέκφραστος, απερινόητος, αόρατος, ακατάληπτος, αεί ων, ωσαύτως ων», δηλαδή αυτός ο οποίος υπερβαίνει τη δυνατότητα της ανθρώπινης λογικής να τον κατανοήσει και να τον περιγράψει, πολλώ μάλλον να τον δει, και που είναι άχρονος, αιώνιος.

• Οι ανθρώπινες σχέσεις που αναπτύχθηκαν γύρω από την ανασκαφή σφράγισαν τη ζωή μου με τρόπο καθοριστικό. Το καλοκαίρι του 1963, μια όμορφη και χαρούμενη Ναξιώτισσα – η Πίτσα Λογαρά, φοιτήτρια τότε στο πρώτο έτος της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών – άρχισε να επισκέπτεται την ανασκαφή και πολύ σύντομα έγινε αναπόσπαστο μέλος της ανασκαφικής παρέας. Εκείνη την περίοδο υπηρετούσα τη στρατιωτική μου θητεία, ωστόσο με ειδική άδεια κατάφερα να επιστρέψω και να συμμετάσχω ξανά στις ανασκαφές της Νάξου. Έτσι, το σπουδαιότερο εύρημα που μου επιφύλασσε η Νάξος δεν ήταν αρχαιολογικό: ήταν η γυναίκα μου.

• Από το 1963 και έπειτα, συνδέθηκα άρρηκτα με το νησί, με τα μνημεία και την ιστορία του, αλλά και –ίσως ακόμη περισσότερο– με τους ανθρώπους του. Από τότε χτίσαμε την οικογένεια που στάθηκε ο θεμέλιος λίθος για ό,τι ακολούθησε στην επαγγελματική μου πορεία. Ομολογώ πως αυτό υπήρξε και το μεγαλύτερό μου ρίσκο. Ο γάμος σε νεαρή ηλικία, χωρίς ακόμη σταθερή εργασία, είχε μέσα του ανασφάλεια και μια δόση περιπέτειας. Aποδείχθηκε, όμως, η πιο ευτυχής απόφαση της ζωής μου: με οδήγησε σε μια όμορφη οικογένεια, με μια εξαιρετική σύζυγο, δύο θαυμάσια παιδιά και δύο υπέροχα εγγόνια, την Εύα και τον Πάνο.

Δύσκολες καταστάσεις αντιμετωπίζει κανείς πολλές στη ζωή του. Στη δουλειά του, στις σχέσεις του, στην υγεία του, και δεν είναι εύκολο να τις αξιολογήσει. Σίγουρα κάτι που δεν λησμονώ ήταν το ατύχημα που είχα το 1999, όταν με χτύπησε αυτοκίνητο στη Νάξο – τελείωνα την ανασκαφή μου – και μου προκάλεσε συντριπτικό κάταγμα στο πόδι. Μεταφέρθηκα αεροπορικώς στην Αθήνα και συγκεκριμένα στο ΚΑΤ, όπου χειρουργήθηκα αμέσως. Την επόμενη μέρα ακριβώς έγινε ο μεγάλος σεισμός της Αθήνας και έπρεπε να φύγω αμέσως από το νοσοκομείο, όχι μόνο από φόβο για τους σεισμούς αλλά και επειδή χρειάζονταν κρεβάτια για τους τραυματισμένους. Έτσι έκανα αναγκαστικά την αποθεραπεία στο σπίτι μου, ταλαιπωρούμενος και από τους πολλούς μετασεισμούς.

• Ύστερα από τόσα χρόνια ζωής και εμπειριών, έχω καταλήξει στο συμπέρασμα πως η αληθινή ευτυχία βρίσκεται στην ήσυχη συνείδηση και στην ικανότητα να ζει κανείς με αξιοπρέπεια, καλύπτοντας τις βασικές του ανάγκες. Δεν με φοβίζει ο θάνατος, άλλωστε είναι στη φύση μας το θνητό. Συνηθίζω να λέω σχετικά ότι αυτό που επιθυμώ είναι τα τέλη της ζωής μου να είναι «ανώδυνα, ανεπαίσχυντα και ειρηνικά», όπως τα θέλει η ευχή της Εκκλησίας. Αν κάτι μου λείπει, είναι ορισμένα αγαπημένα πρόσωπα – φίλοι και συνοδοιπόροι ζωής – που δεν βρίσκονται πια κοντά μας. Τέλος, η ζωή μου με έχει διδάξει πως η τίμια εργασία, αργά ή γρήγορα, αμείβεται. Και κάτι ακόμη σημαντικό: το έργο που έχεις παραγάγει κανείς δεν μπορεί να σ’ το αφαιρέσει. Είναι τελικά αυτό που μένει, όταν όλα τα άλλα παρέλθουν.

Πηγές: LiFO, Μ. Θερμού, MonoNews Ανασκαφή

Φωτογραφίες:  LiFO

Έφυγε από τη ζωή ο Κώστας Κώρος, σκορπίζοντας τη θλίψη σε συγγενείς, φίλους και συναδέλφους στο Ναύπλιο. Ο 57χρονος άνδρας εργαζόταν στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ναυπλίου.

Η κηδεία του θα γίνει στον Ιερό Ναό Αγίας Τριάδας, στην Πρόνοια Ναυπλίου, την Παρασκευή 12 Αυγούστου στις 17:30.

Mε επιστολή προς την υπουργό Πολιτισμού kai Αθλητισμού Λίνα Μενδώνη οι «Φίλοι του νέου διαχρονικού αρχαιολογικού μουσείου Σπάρτης», μέσω του προέδρου του Σωματείου Γιάννη Βαρβιτσιώτη, εκφράζουν την ανησυχία τους για την καθυστέρηση της έγκρισης της μελέτης του Νέου Αρχαιολογικού Μουσείου από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, για την έλλειψη ενημέρωσης σχετικά με τις πλέον του έτους καθυστερήσεις, καθώς και για την έλλειψη ενημέρωσης σχετικά με το χρονοδιάγραμμα ωρίμανσης του έργου προκειμένου να δρομολογηθεί η ένταξή του σε χρηματοδοτικό πρόγραμμα.

Αναλυτικά η επιστολή που υπογράφεται από τον Πρόεδρο του σωματείου κ Γιάννη Βαρβιτσιώτη, έχει ως εξής:

Προς την Υπουργό Πολιτισμού – Αθλητισμού

κ. Λίνα Μενδώνη

ΘΕΜΑ: Νέο Διαχρονικό Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης

Αγαπητή μου φίλη,

Το σωματείο ΦΙΛΟΙ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΣΠΑΡΤΗΣ ιδρύθηκε το 2017 με μοναδικό σκοπό του να συμβάλει στην αντιμετώπιση των προβλημάτων που αντιμετώπιζε το ιδρυθέν από το 1995 Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Σπάρτης, υπόθεση που γνωρίζετε πάρα πολύ καλά και με την οποία έχετε ασχοληθεί τόσο στο παρελθόν , όσο και πρόσφατα.

Μεγάλος προβληματισμός αναπτύσσεται στα μέλη του σωματείου μας , αλλά και στους πολίτες της Λακωνίας για τις αδιευκρίνιστες καθυστερήσεις σχετικά με την έγκριση της μελέτης του Νέου Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο και την ένταξη του έργου σε χρηματοδοτικό πρόγραμμα.

Στις 30/12/2020 σε απάντησή σας στη με αριθμό πρωτοκόλλου 2347/3.12.2020 Ερώτηση με θέμα: «Νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης» του Κυριάκου Βελόπουλου, δηλώσατε τα εξής:

«…Μετά από συντονισμένες ενέργειες με τις υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού και την Περιφέρεια Πελοποννήσου, στις 9.10.2020 εγκρίθηκε η αρχιτεκτονική προμελέτη του Νέου Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης, κατόπιν γνωμοδότησης του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων. Η ανωτέρω μελέτη εκπονήθηκε με ευθύνη της Περιφέρειας, στο πλαίσιο της Προγραμματικής Σύμβασης.

Η μουσειολογική μελέτη του μουσείου ολοκληρώθηκε από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Λακωνίας σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, εντός Οκτωβρίου τ.έ., και εγκρίθηκε στις 9.12.2020, κατόπιν γνωμοδότησης του Συμβουλίου Μουσείων. Διευκρινίζεται ότι η ανωτέρω μελέτη δεν σχετίζεται με τη στατική, όπως αναφέρεται στην ερώτηση. Η στατική μελέτη του κτηρίου είναι μέρος των τεχνικών μελετών, που εκπονούνται για την ανέγερση και κατασκευή του κτηρίου, ενώ η μουσειολογική αφορά στη δομή των ενοτήτων και στην έκθεση των αντικειμένων, που πρόκειται να παρουσιαστούν στο μουσείο.

Με την ολοκλήρωση της εκπόνησης των οριστικών μελετών και των μελετών εφαρμογής, σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που θέτει η Προγραμματική Σύμβαση μεταξύ ΥΠΠΟΑ και Περιφέρειας Πελοποννήσου, η οποία λήγει στις 12.6.2021, το έργο της ίδρυσης του Νέου Αρχαιολογικού Μουσείου θα είναι ώριμο για ένταξη σε χρηματοδοτικό πρόγραμμα».

Ένα και πλέον χρόνο μετά την παραπάνω απάντησή σας, διαπιστώνουμε ότι:

1. Δεν είναι προφανές αν τελικά έχει ολοκληρωθεί η μελέτη και αν το έργο είναι ώριμο για ένταξη σε χρηματοδοτικό πρόγραμμα. Η αναφορά του αρμόδιου Αντιπεριφερειάρχη στις 12 Απριλίου 2022 ότι : «Η μελέτη του χώρου, που θα στεγάσει, θα προστατεύσει, θα αναδείξει τους «θησαυρούς» των σπουδαίων ανασκαφών της περιοχής μας και θα καταστήσει και πάλι τη Σπάρτη, κέντρο παγκόσμιου ιστορικού ενδιαφέροντος, θα διαβιβαστεί άμεσα στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο προς έγκριση», δεν μας επιτρέπει να καταλάβουμε αν η μελέτη εστάλη στο ΚΑΣ και πότε.

2. Στις 12 Μαΐου 2022 που επισκέφθηκε την Σπάρτη ο Πρόεδρος του ΚΑΣ κ Διδασκάλου φάνηκε ότι δεν είχε γνώση ούτε σχετικά με την αποστολή της μελέτης στο ΚΑΣ, ούτε σχετικά με την ένταξη του έργου σε χρηματοδοτικό πρόγραμμα , με αποτέλεσμα άλλοτε να μιλά και να αναρτά στα κοινωνικά δίκτυα ότι το Νέο Μουσείο θα χρηματοδοτηθεί από το Ίδρυμα Ωνάση και άλλοτε από το Ίδρυμα Νιάρχος. Φάνηκε δε ότι δεν γνώριζε καθόλου τα θέματα του έργου

3. Δεν υπάρχει καμία εξαγγελία για την ένταξη του έργου σε χρηματοδοτικό πρόγραμμα παρά το γεγονός ότι το έργο σύμφωνα με την τελευταία προγραμματική σύμβαση πρέπει να είναι πλέον ΑΠΟΛΥΤΩΣ ΩΡΙΜΟ, να έχει ολοκληρωθεί και ως μελέτη εφαρμογής από τον Ιούνιο του 2021 ( ή έστω και σήμερα) και να έχει πλέον αποφασισθεί και η ένταξη του σε χρηματοδοτικό πρόγραμμα.

Επειδή το θέμα του Νέου Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης είναι, όπως γνωρίζετε, μία πονεμένη ιστορία, κάθε καθυστέρηση πλέον κινδυνεύει να χαρακτηρισθεί ως επιβλαβής για αυτό καθ’ αυτό το έργο.

Επειδή γνωρίζουμε το ενδιαφέρον σας και την εμπλοκή σας στην προώθηση του θέματος του Νέου Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης από το 2010 που υπογράψατε με τον τότε Νομάρχη Λακωνίας κ Φούρκα την 1η Προγραμματική Σύμβαση για την μελέτη του έργου, θεωρήσαμε σκόπιμο να σας αποστείλουμε αυτή την επιστολή και να σας ζητήσουμε:

Να μας ενημερώσετε γιατί υπάρχουν αυτές οι καθυστερήσεις στην έγκριση της μελέτης του Νέου Μουσείου από το ΚΑΣ

• Αν είναι αλήθεια ότι υπάρχουν προτάσεις από την πλευρά των μελετητών στις οποίες δεν έχει απαντήσει ακόμα το Υπουργείο Πολιτισμού;
  
• Μετά την παρέλευση ενός και πλέον χρόνου από το χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης της μελέτης , υπάρχει νέο χρονοδιάγραμμα για κάποιους λόγους που δεν γνωρίζουμε;
  
• Έχει αποφασισθεί σε ποιο χρηματοδοτικό πρόγραμμα θα ενταχθεί το έργο;
  
• Πότε θα υπάρξουν ανακοινώσεις από το ΥΠΠΟΑ;

Η διαχείριση αυτού του θέματος για την Σπάρτη, υπήρξε μνημείο κακής πρακτικής της διοίκησης τουλάχιστον κατά την προηγούμενη δεκαετία.

Η πόλη και οι πολίτες δεν αντέχουν άλλες καθυστερήσεις, άλλες αμφιβολίες. Πρέπει το Μουσείο να προχωρήσει με αποφασιστικό τρόπο και αυτό εσείς γνωρίζουμε καλά ότι μπορείτε και επιθυμείτε να το κάνετε.

Σας παρακαλούμε θερμά να μας ενημερώσετε πού βρίσκεται η υπόθεση του Μουσείου μας και πότε θα υπάρξουν εξελίξεις για την χρηματοδότηση του έργου.

Ίσως θα ήταν ακόμα καλύτερο να μας δίνατε την δυνατότητα μία αντιπροσωπεία μας να σας επισκεφθεί προκειμένου να διαλευκανθούν όλα τα εκκρεμή ζητήματα, διότι υπάρχουν και άλλες εκκρεμότητες που δεν γνωρίζουμε αν έχουν δρομολογηθεί.

Σας ευχαριστούμε για την μέχρι σήμερα αποφασιστική συνεισφορά σας στο θέμα».