«Πίσω από τη "βιτρίνα" υπάρχουν συγκεκριμένα ερωτήματα», ανέφερε ο «Πολίτης Αργολίδας», σε θέμα που είχαμε φιλοξενήσει για τον Πολιτισμό, με αφορμή και τα εγκαίνια για το αποκατεστημένο Αρχαιολογικό Μουσείο του Άργους (ήταν κλειστό από το 2013)!

Βλέπετε, είχαμε αναφερθεί και στο νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Πολιτισμού, με ιδιώτες να μπαίνουν στο… παιχνίδι της διαχείρισης και της εκμετάλλευσης της πολιτιστικής κληρονομιάς, όπως αναφέραμε, προκαλεί σφοδρές αντιδράσεις, με βασικά σημεία τριβής την εμπορική αξιοποίηση και τις καταγγελίες για ιδιωτικοποίηση. 

Και πριν από μερικές εβδομάδες έγινε γνωστό ότι ακυρώθηκαν από την ΕΑΔΗΣΥ δύο διαγωνισμοί του ΟΔΑΠ για την εμπορική αξιοποίηση υπηρεσιών σε κορυφαία μνημεία της χώρας, μέσα σ’ αυτά είναι και κάποια της Αργολίδας! Στο επίκεντρο βρέθηκε η συμφωνία για 27 πωλητήρια, μεταξύ άλλων στην Ακρόπολη, στους Δελφούς, στην Κνωσό, στην Αρχαία Ολυμπία, αλλά και τις Μυκήνες, την Επίδαυρο και το Παλαμήδι στα… μέρη μας, με εγγυημένο αντάλλαγμα 50.600 ευρώ τον μήνα. 

Εξέλιξη που έφερε σε σοβαρά εκτεθειμένη θέση την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Πολιτισμού, καθώς υπήρχαν συγκεκριμένα ερωτήματα για τους κυβερνητικούς χειρισμούς.

Για την Αργολίδα, όπως και για άλλα μνημεία στην Πελοπόννησο, το σχετικό θέμα αφορούσε την πολυετής εκμίσθωση και οικονομική εκμετάλλευση πωλητηρίων σε αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία, ενώ το ίδιο συνέβη και για τη διαχείριση των τουαλετών και των ερμαριών φύλαξης στην Ακρόπολη και στην Αρχαία Αγορά στην Αθήνα. Σύμφωνα με ρεπορτάζ, ανάδοχος στη συγκεκριμένη περίπτωση (Ακρόπολη, Αρχαία Αγορά) είχε αναδειχθεί η εταιρεία «Public Shine Facility Management ΑΕ».

Το θέμα έφερε μεγάλη αντιπαράθεση ανάμεσα στον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων και τον ΟΔΑΠ/ΥΠΠΟ. Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων παρουσίασε τις αποφάσεις της ΕΑΔΗΣΥ ως δικαίωση των ενστάσεών του για τη νομιμότητα και διαφάνεια των διαγωνισμών. Ο ΟΔΑΠ/ΥΠΠΟ, αντίθετα, φέρεται να απάντησε με ανακοίνωση κατά του Συλλόγου, γι’ αυτό και η αντιπαράθεση με τη Λίνα Μενδώνη πήρε πολιτικό χαρακτήρα.

Στην Αργολίδα, επομένως, το ζήτημα αφορά κυρίως τα πωλητήρια – δηλαδή την εμπορική εκμετάλλευση/εκμίσθωση των χώρων πώλησης στους επισκέπτες – και όχι την ανάληψη της αρχαιολογικής διαχείρισης των μνημείων, κάτι για το οποίο μιλούσε το νομοσχέδιο. Σύμφωνα με τη δημοσιογραφική αποτύπωση της λίστας των 27 σημείων, στην Πελοπόννησο περιλαμβάνονται έξι πωλητήρια: στην Αρχαία Ολυμπία, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ολυμπίας, στην Επίδαυρο, στις Μυκήνες, στο Παλαμήδι και στο Ανάκτορο του Μυστρά.

Γιατί ακυρώθηκαν

Για τα 27 πωλητήρια, η ΕΑΔΗΣΥ έκρινε ότι πρόκειται ουσιαστικά για σύμβαση παραχώρησης υπηρεσιών και όχι απλή εκμίσθωση χώρου, με εκτιμώμενη αξία άνω του ενωσιακού κατωφλίου των 5.404.000 ευρώ. Επομένως, η προκήρυξη έπρεπε να είχε δημοσιευτεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο και να ακολουθηθεί η διαδικασία του ν. 4413/2016, αντί της κλειστής διαδικασίας που εφαρμόστηκε.

Οι αποφάσεις ακύρωσης προέκυψαν μετά από προσφυγές εταιρειών στην ΕΑΔΗΣΥ για τα πωλητήρια προσέφυγε η ΟΡΜΗΝΙΑ ΙΚΕ, ενώ για τις τουαλέτες και τα ερμάρια της Ακρόπολης η 3C+P Τεχνική Ιδιωτική Κεφαλαιουχική Εταιρεία.

Όπως αναφέρθηκε στον Τύπο, σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία, η Αρχή έκρινε ότι η διαδικασία για τα 27 πωλητήρια δεν αποτελούσε απλή εκμίσθωση χώρων, αλλά σύμβαση παραχώρησης υπηρεσιών, η οποία υπαγόταν σε διαφορετικό νομοθετικό πλαίσιο.

Επιπλέον, η εκτιμώμενη αξία της σύμβασης υπερέβαινε το προβλεπόμενο ευρωπαϊκό όριο, γεγονός που απαιτούσε δημοσίευση της προκήρυξης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Η απαιτούμενη διαδικασία δημοσιότητας δεν ακολουθήθηκε, με αποτέλεσμα την ακύρωση του διαγωνισμού. Εδώ βρίσκεται το σοβαρό θεσμικό ζήτημα: πώς προχώρησε μια συμφωνία τέτοιας οικονομικής και χρονικής έκτασης χωρίς να εφαρμοστεί το απαιτούμενο πλαίσιο διαγωνισμού και ευρωπαϊκής δημοσιότητας;

Η ακύρωση δεν συνιστά από μόνη της διαπίστωση διαφθοράς ούτε επίσημη κρίση ότι το μίσθωμα ήταν ασύμφορο. Αποτυπώνει, ωστόσο, ουσιώδες πρόβλημα στη διαδικασία ανάθεσης, για το οποίο η διοίκηση του ΟΔΑΠ και η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου καλούνται να δώσουν εξηγήσεις.

Οι δύο ακυρώσεις επαναφέρουν στο προσκήνιο το ζήτημα της διαφάνειας και του ανταγωνισμού στις παραχωρήσεις δημόσιων υπηρεσιών που συνδέονται με την πολιτιστική κληρονομιά της χώρας. Αυτό σημαίνει ότι ο ΟΔΑΠ θα πρέπει, αν θέλει να προχωρήσει ξανά, να επανασχεδιάσει τη διαδικασία, ώστε να τηρεί όλα όσα προβλέπονται. 

Οι ανακοινώσεις ΟΔΑΠ και Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων

Ακολουθούν οι ανακοινώσεις ΟΔΑΠ και Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων

Ο ΟΔΑΠ στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων και των σκοπών του, όπως απαριθμούνται στο άρθρο 2 παρ. 1 του ν. 4761/2020 (A’ 248), προέβη σε διενέργεια δύο Ανοικτών Δημόσιων Πλειοδοτικών Διαγωνισμών, αφενός με την υπ’ αριθ. πρωτ. ΟΔΑΠ/ΓΔ/ΑΤΠΑΠ/7726 «ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΑΝΟΙΚΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΠΛΕΙΟΔΟΤΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΜΙΣΘΩΣΗ ΧΩΡΩΝ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΚΑΙ ΚΑΘΑΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΘΥΡΙΔΩΝ ΦΥΛΑΞΗΣ (LOCKERS) ΚΑΙ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΕΛΕΓΧΟΥ ΕΙΣΟΔΟΥ ΣΕ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΜΕ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΠΑΡΟΧΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ, ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ και αφετέρου με την με υπ’ αριθ. πρωτ. ΟΔΑΠ/ΓΔ/ΑΤΠΑΠ/11120 «ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΑΝΟΙΚΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΠΛΕΙΟΔΟΤΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΜΙΣΘΩΣΗ ΟΜΑΔΑΣ ΠΩΛΗΤΗΡΙΩΝ».

Οι ως άνω διαγωνισμοί διενεργήθηκαν με βάση το προβλεπόμενο εφαρμοζόμενο θεσμικό πλαίσιο του π.δ. 715/1979 (Α΄ 212) «Περί τρόπου ενεργείας υπό των ΝΠΔΔ προμηθειών, μισθώσεων και εκμισθώσεων εν γένει, αγορών ή εκποιήσεων ακινήτων, εκποιήσεων κινητών πραγμάτων, ως και εκτελέσεως εργασιών.

Κριτήριο ανάθεσης και των δύο διαγωνισμών ήταν αποκλειστικά η υψηλότερη τιμή του συνολικού προσφερόμενου μηνιαίου μισθώματος όλων των μισθίων.

Η διαδικασία διεξήχθη με απόλυτη διαγωνιστική διαφάνεια και τηρήθηκαν όλοι οι προβλεπόμενοι τύποι δημοσιότητας κατά τα προβλεπόμενα από την οικεία νομοθεσία. Στις δε διακηρύξεις προβλέφθηκαν αυστηροί όροι που διασφαλίζουν την προστασία των αρχαιολογικών χώρων, όπως επιβάλλεται από το Σύνταγμα και το ειδικότερο θεσμικό πλαίσιο για τη προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Κατά των άνω, απολύτως νόμιμων και νομότυπων διαγωνισμών, ασκήθηκαν από οικονομικούς φορείς (έναν για κάθε διαγωνισμό) προδικαστικές προσφυγές ενώπιον της ΕΑΔΗΣΥ, κατά τους ισχυρισμούς των οποίων η διαδικασία που έπρεπε να ακολουθηθεί ήταν αυτή του ν. 4413/2016 (Α’ 148), διότι – κατά τη γνώμη τους – επρόκειτο για συμβάσεις παραχώρησης και όχι συμβάσεις μίσθωσης.

Το μοναδικό αυτό αμιγώς νομικό ζήτημα κρίθηκε από την ΕΑΔΗΣΥ και εκδόθηκαν οι δύο αποφάσεις της Αρχής, αντίστοιχα για κάθε διαγωνιστική διαδικασία, οι οποίες ουδεμία αναφορά κάνουν ή υπαινιγμό σε «φωτογραφικούς διαγωνισμούς» και «αποφάσεις που ξεπουλούν κυριολεκτικά κομμάτι της δημόσιας περιουσίας», όπως αναφέρεται σε ορισμένα δημοσιεύματα, τα οποία υιοθέτησαν και κόμματα της αντιπολίτευσης.

Για το καθαρά αυτό νομικό ζήτημα, ο ΟΔΑΠ θα προβεί σε όλες τις προβλεπόμενες διαδικασίες, σύμφωνα με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.

Η Πρόεδρος του Δ.Σ. του ΟΔΑΠ

Νικολέττα Διβάρη – Βαλάκου

Ανακοίνωση Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων

Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων εκφράζει την ικανοποίησή του για τις πρόσφατες αποφάσεις υπ’ αρ. 1831 και 1828 της Ενιαίας Αρχής Δημοσίων Συμβάσεων (ΕΑΔΗΣΥ), με τις οποίες ακυρώνεται ο διαγωνισμός για την πολυετή εκμίσθωση και οικονομική εκμετάλλευση ομάδας 27 πωλητηρίων σε κορυφαίους αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία της χώρας, που σημειωτέον χρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ).

Με τις αποφάσεις αυτές ακυρώνεται και η από 14/8/2026 σχετική σύμβαση με την Κοινοπραξία Space-Radiant, καθώς και ο διαγωνισμός για την ανάθεση σε ιδιώτη, της χρήσης των WC και των lockers της Ακρόπολης και άλλων αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας, από τους επισκέπτες, έναντι αντιτίμου.

Το θέμα αυτό ήταν ένα από τα ζητήματα που είχε επισημάνει ο Σύλλογος στην από 4/10/2026 αναφορά του στους αρμόδιους ελεγκτικούς μηχανισμούς της Ελλάδας και στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία (EPPO).

Στους διαγωνισμούς αυτούς ο ΟΔΑΠ έκανε χρήση του ΠΔ 715/1979 αντί των διατάξεων του Ν. 4413/2016 και των αντίστοιχων ευρωπαϊκών οδηγιών. Κατ’ αυτόν τον τρόπο ο ΟΔΑΠ εμφάνισε την σχετική σύμβαση ως σύμβαση εκμίσθωσης, αποκρύπτοντας ότι πρόκειται για σύμβαση ανάθεσης σε ιδιώτη της οργανωμένης παροχής και διαχείρισης υπηρεσίας. Παράλληλα, παρέκαμψε την υποχρέωση τήρησης συγκεκριμένων υποχρεώσεων δημοσιότητας, εξαιρώντας τη δημοσιοποίηση σε πανευρωπαϊκό επίπεδο και το τίμημα της σύμβασης, τεχνηέντως, υπολογίστηκε κάτω από τα όρια του διεθνούς διαγωνισμού. Επιπλέον, οι διαγωνισμοί αυτοί περιέλαβαν φωτογραφικές διατάξεις, που σε συνδυασμό με τα παραπάνω, οδήγησαν στην υποβολή φακέλου μόνον από την Κοινοπραξία Space-Radiant.

Η ΕΑΔΗΣΥ με τις προαναφερόμενες αποφάσεις, επαναφέρει το Δ.Σ. του ΟΔΑΠ, κατά το σκέλος αυτό, στη νομιμότητα δικαιώνοντας απόλυτα την επιχειρηματολογία του ΣΕΑ.

Μετά την ακύρωση των φωτογραφικών διαγωνισμών, το Δ.Σ. του ΟΔΑΠ είναι έκθετο και υπόλογο και πρέπει να αναζητηθούν ευθύνες. Από την όλη μεθόδευση ανακύπτουν τα εξής ερωτήματα: Για ποιον λόγο ο ΟΔΑΠ αποφάσισε να ιδιωτικοποιήσει τα πωλητήρια, τις τουαλέτες και τα lockers των αρχαιολογικών χώρων; Για ποιον λόγο ο ΟΔΑΠ δεν εφάρμοσε τη νομοθεσία που εφαρμόζουν όλες οι Υπηρεσίες του ΥΠΠΟ και το ελληνικό δημόσιο εν γένει; Για ποιο λόγο σε σειρά διαγωνισμών του ΟΔΑΠ υπάρχει ένας μόνο υποψήφιος ανάδοχος; Με ποιους συνεργάστηκε το Δ.Σ. του ΟΔΑΠ για να καταρτίσει τα τεύχη αυτών των διαγωνισμών που ακυρώθηκαν; Γιατί ο ΟΔΑΠ έκανε σειρά απευθείας αναθέσεων μελετών στις ίδιες εταιρείες (σύγκρουση συμφερόντων) και για ποιον λόγο στους όρους του διαγωνισμού έχουν υπεισέλθει φωτογραφικές ρυθμίσεις που αφορούν τις συγκεκριμένες εταιρείες; Για όλα τα παραπάνω ερωτήματα το ΔΣ του ΟΔΑΠ οφείλει να λογοδοτήσει.

Είναι ωστόσο σημαντικό να επισημάνουμε ότι και τα πωλητήρια του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, του Εθνικού Μουσείου Εναλίων Αρχαιοτήτων, του Μουσείου «Θεσσαλονικέων Μητρόπολις» (Παύλου Μελά), του πρώην βασιλικού κτήματος Τατοΐου, του Μυστρά, του Βιομηχανικού Συγκροτήματος Πειραιώς 260, της Βιοτεχνίας Ελληνικών Μαντηλιών (ΒΕΜ), του Τεμένους Τεφτερντάρ στην Κω, καθώς και τα δύο πωλητήρια του Κεραμεικού, έχουν, σε προγενέστερο χρόνο, ήδη εκμισθωθεί στην ίδια Εταιρεία (Space-Radiant), με το ίδιο θεσμικό πλαίσιο το οποίο η ΕΑΔΗΣΥ έκρινε παράνομο. Είναι αυτονόητο ότι και αυτές οι συμβάσεις πρέπει να ακυρωθούν ως μη νόμιμες.

Όλα αυτά βρίσκονται σε ευθεία συνάρτηση με την ευρύτερη κυβερνητική πολιτική των ιδιωτικοποιήσεων κάθε δημόσιου αγαθού, της δημιουργίας Α.Ε. εμπορίας πολιτισμού και των απευθείας αναθέσεων σε συγκεκριμένες εταιρείες. Η απόλυση προσωπικού και η ανάθεση σε ιδιωτικές εταιρείες της λειτουργίας κρίσιμων υποδομών των αρχαιολογικών χώρων (εκδοτήρια, πωλητήρια, χώροι υγιεινής) και η πλήρης εμπορευματοποίηση (αύξηση εισιτηρίων, πριβέ ξεναγήσεις, γεύματα σε αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία) είναι κυβερνητική πολιτική την οποία εφαρμόζει κατά γράμμα το κυβερνητικά διορισμένο Δ.Σ. του ΟΔΑΠ.

Ο ΣΕΑ εκφράζει την έντονη ανησυχία του για τον τρόπο που ο ΟΔΑΠ αντιμετωπίζει τη διαχείριση των αρχαιολογικών χώρων και μνημείων της χώρας, όχι προς όφελος του δημόσιου κοινωνικού αγαθού που είναι η πολιτιστική κληρονομιά, στο όνομα δημιουργίας μιας μονοπωλιακής αγοράς και για το συμφέρον ολίγων. Ζητάμε την ακύρωση της πολιτικής των ιδιωτικοποιήσεων και της εμπορευματοποίησης αρχαιολογικών χώρων και μνημείων.

Η διαχείριση των αρχαιολογικών χώρων ανήκει στην Αρχαιολογική Υπηρεσία, όχι στον ΟΔΑΠ και σε οποιαδήποτε ΑΕ.

Πρόσληψη μόνιμου προσωπικού στο ΥΠΠΟ για τις ανάγκες των αρχαιολογικών χώρων, των μνημείων και των μουσείων, ώστε τα πωλητήρια, οι χώροι υγιεινής, τα εκδοτήρια των αρχαιολογικών χώρων να τα διαχειρίζεται το προσωπικό του ΥΠΠΟ και του ΟΔΑΠ.

Κατάργηση των «πριβέ» ξεναγήσεων και των γευμάτων, επαναφορά της χειμερινής έκπτωσης και όλων των εκπτώσεων στα εισιτήρια των αρχαιολογικών χώρων των μνημείων και των μουσείων. Ο ΣΕΑ και μέσω του Συντονισμού των Πρωτοβάθμιων Σωματείων του ΥΠΠΟ θα συνεχίσει τον αγώνα του κατά της εμπορευματοποίησης του πολιτισμού με κάθε πρόσφορο μέσο.

Διαβάστε ακόμα:

Πολιτισμός: Πίσω από τη «βιτρίνα» υπάρχουν συγκεκριμένα ερωτήματα (βίντεο, εικόνες)

Εφορεία Αρχαιοτήτων Αργολίδας: Γι’ αυτούς τους λόγους επελέγη ο Γρηγορακάκης – Οι πολλές προκλήσεις και το «βαρύ» βιογραφικό του (βίντεο, εικόνες)

«Κατεδαφίζεται μου είπαν το όνειρό μου...» (βίντεο, εικόνες)

Μενδώνη – Αργολίδα: Όταν… προλαβαίνεις τις εξελίξεις και μιλάς μέσα από ρεπορτάζ (βίντεο, εικόνες)

Ο καβγάς της Μενδώνη στο Άργος αποκάλυψε και άλλα ερωτήματα που θέλουν απαντήσεις (βίντεο, εικόνες)

Χρειάζονται… ανασκαφές για να βρεθούν οι υποσχέσεις έργων κ. Μενδώνη; (εικόνες)

Δράση για την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου της Λέρνας (εικόνες)

Πληροφορίες από Εφημερίδα των Συντακτών, Το Βήμα, ΟΔΑΠ